Phần trước: [PHÁP ĐÀM] BÀI PHÁP 71 – 80
BÀI 81 – NHẬN DIỆN THIỆN VÀ BẤT THIỆN BẰNG PHÁP CHÂN ĐẾ
Pháp thiện hay bất thiện mà các con học lý thuyết sách vở thì chỉ nằm trên lý thuyết chữ nghĩa. Bậc Thánh không cần những lý thuyết chữ nghĩa như vậy, mà dựa vào Pháp chân đế để nhận diện thiện và bất thiện.
Pháp chân đế vốn không có hình tướng hay tên gọi để cho tâm trí bám víu. Khi một cơn giận hay lòng tham nổi lên, kẻ phàm phu lập tức bị cuốn vào câu chuyện thị phi đúng sai, đổ lỗi cho hoàn cảnh hoặc tự phán xét chính mình dựa trên mớ đạo đức sách vở. Đó là các con đang kẹt cứng trong ảo ảnh của ngôn từ chế định.
Bậc trí giả không làm như vậy. Khi phiền não ập đến, các ngài lập tức cắt đứt mọi dòng suy nghĩ lan man hý luận. Các ngài lùi lại, dùng cái nhìn sắc bén soi thẳng vào sự căng thẳng đang gồng lên ở cơ thể, sức nóng đang nghẹn lại trong lồng ngực và trạng thái dao động bức bối của tâm thức. Các ngài chỉ đơn thuần ghi nhận sự thật trần trụi ấy. Không gọi tên nó là cơn giận, không gán ghép nó là của tôi. Chỉ thấy rõ sự kết hợp của danh và sắc đang sinh lên do duyên, rồi tất yếu sẽ hoại diệt.
Đó mới là cách nhận diện bất thiện rốt ráo nhất. Thiện hay bất thiện không nằm ở việc học thuộc bao nhiêu khái niệm giáo điều, mà nằm ở chỗ có đủ năng lực tỉnh giác để nhìn thấu bản chất vô thường, vô ngã của cảm thọ ngay khi nó vừa chớm nở hay không. Khi chướng ngại khởi sinh, phải lập tức ném bỏ mọi định nghĩa. Quay ánh nhìn vào bên trong, trọn vẹn quán sát thực tại sinh diệt ngay trên khối thân tâm này. Sự xả ly rốt ráo chỉ xuất hiện khi dám đối diện với chân lý bằng một tâm trí trần trụi hoàn toàn không dính mắc.
Trong bài kinh Kālāma, nhiều người đọc mà chỉ hiểu ở mặt lý thuyết. Họ không hiểu chiều sâu về lời dạy thâm sâu của Đức Thế Tôn, nên họ nghĩ rằng cái gì mình cho là thiện thì là thiện. Đức Thế Tôn nói: Khi nào thấy pháp đó là bất thiện, bị người trí quở trách thì hãy từ bỏ; còn ngược lại thì hãy thực hành theo. Điều này phải được hiểu ở chiều sâu của trí tuệ. Người trí ở đây không phải là kẻ vô văn phàm phu thế tục. Người trí ở đây là các bậc Thánh đã đoạn tận tham, sân, si.
Chỉ riêng liễu tri được bài kinh Kālāma thì các con đã có Chánh Kiến vững chắc như núi rồi, không bao giờ bị lạc vào tà pháp ngoại đạo.
Rất nhiều kẻ thế tục ngoài kia đang bám víu vào chính những lời dạy này để dung túng cho sự kiêu mạn. Họ lớn tiếng rêu rao rằng chỉ tin vào những gì bản thân tự chứng nghiệm, nhưng ác thay, thứ công cụ mà họ dùng để chứng nghiệm lại là một tâm trí đặc quánh lòng tham, sự phán xét và si mê. Dùng một tấm gương vỡ nát mờ mịt bụi trần để soi chiếu thì vĩnh viễn chỉ tự lừa mình bằng những ảo ảnh.
Sự thấu triệt mà bậc giác ngộ nhắc đến tuyệt đối không phải là cái biết của ý thức so đo đúng sai, càng không phải là cảm giác bồng bột theo thói quen của phàm phu. Đó bắt buộc phải là cái thấy trần trụi được mài giũa bằng ngọn lửa tỉnh giác không gián đoạn.
Khi một niệm bực dọc nhen nhóm giữa các con, hay một sự dính mắc vi tế chớm nở trong tâm, các con phải lập tức lùi lại. Dùng ánh sáng của chánh niệm soi thẳng vào sự sinh diệt đó ngay lập tức. Không biện minh cho cảm xúc, không hắt hủi trốn tránh, và tuyệt đối không được bám víu đồng nhất sự bực dọc đó là của mình.
Chỉ khi nào tuệ giác tự xé toạc được lớp vỏ ngụy biện của cái tôi ngay tại sát-na hiện tại, các con mới thực sự đang nhìn vạn pháp bằng con mắt của bậc trí giả.
Còn nếu vẫn vay mượn kiến thức để soi mói lỗi lầm của nhau, hay mượn lời kinh để bao biện cho thói kiêu căng và sự lơ là tu tập, thì dẫu có ngồi giữa đạo tràng, các con vẫn trọn kiếp là những kẻ mù lòa dò dẫm trong đêm tối sinh tử.
Trí tuệ chân thật không nằm ở những dòng tin nhắn thao thao bất tuyệt, trí tuệ chỉ nở hoa ngay tại khoảnh khắc dám nhìn thẳng vào sự nhơ nhuốc của chính nội tâm mình mà dứt khoát buông xả.
Những người họ không có Chánh Kiến, họ tu theo ngoại đạo, họ rất thích dùng bài kinh Kālāma này để biện minh rằng mình cũng là Chánh Pháp, nghĩa là cái gì khiến con người trở nên thiện là được.
Nhưng khổ thay, họ không hiểu cái thiện của họ là cái thiện trôi lăn trong luân hồi, cái thiện của họ là con đường dẫn thẳng xuống đọa xứ, không dẫn đến giác ngộ giải thoát.
Bậc Toàn Giác xuất hiện ở đời không phải để dạy môn giáo dục công dân làm người tốt. Sự xuất hiện của Ngài là để xé toạc màn đêm vô minh! Hãy nhớ cho kỹ điều này!
BÀI 82 – LẬU TẬN THÔNG MỚI LÀ THẦN THÔNG TỐI THƯỢNG TRONG CHÁNH PHÁP
Nhiều vị cứ nghĩ có thần thông bay lượn giữa hư không, đi xuyên vách đá, hay nhìn thấu kiếp sống quá khứ là điều gì đó độc quyền của đạo Phật. Thật ra hoàn toàn không phải vậy thưa quý vị.
Năm loại thần thông đầu tiên gồm thần túc, thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm và túc mạng vốn dĩ chỉ là thần thông hiệp thế. Các bậc tiên nhân, đạo sĩ ngoại đạo nếu nỗ lực tu tập thiền Chỉ đạt đến các tầng thiền sắc giới thâm hậu thì họ đều có thể sở hữu. Nhưng dù vĩ đại đến đâu, tất cả vẫn chỉ là pháp hữu vi thế gian và mang một điểm yếu chí mạng.
Điểm yếu đó là chúng vẫn bị chi phối bởi tâm phàm phu, nơi những hạt giống tham sân si còn ngủ ngầm sâu thẳm. Những năng lực này không hề bền vững, chúng hoàn toàn phụ thuộc vào sức mạnh của định lực và sẽ tan biến ngay lập tức nếu hành giả lơi lỏng hoặc khởi sinh ác tâm. Điển hình nhất chính là Đề-bà-đạt-đa, tức khắc mất sạch ngũ thông và đọa địa ngục ngay khi vừa khởi ác niệm mưu hại Đức Phật. Khi định lực tan biến, người đắc ngũ thông vẫn rúng động trước ác nghiệp, vẫn sợ hãi khổ đau và tiếp tục trôi lăn trong sinh tử luân hồi vô tận.
Vậy điểm vĩ đại độc tôn của giáo pháp Đức Thế Tôn nằm ở đâu? Đó chính là loại thần thông thứ sáu mang tên Lậu Tận Thông.
Đây không phải là thứ huyễn hóa sinh ra từ sức mạnh của thiền định, mà là trí tuệ siêu thế phát sinh duy nhất qua sự hành trì thiền Minh Sát và Bát Thánh Đạo. Lậu là rỉ chảy, là những phiền não ô nhiễm từ vô thủy kiếp; Tận là đoạn diệt không còn dư tàn. Lậu Tận Thông là năng lực tối thượng thiêu rụi toàn bộ lậu hoặc, nhổ bật tận gốc rễ của vô minh.
Chỉ khi thành tựu Lậu Tận Thông, hành giả mới chính thức bẻ gãy gông cùm của nghiệp lực, đạt được sự tự do hoàn toàn khỏi mọi khổ đau. Đó mới chính là phép lạ vi diệu nhất mà chư Phật luôn tán thán, phép lạ thanh lọc tâm trí phàm phu trở thành bậc Thánh vĩnh viễn thoát khỏi luân hồi.
BÀI 83 – THAM SÂN SI VẬN HÀNH TRONG TỪNG SÁT-NA CỦA ĐỜI SỐNG
Tham sân si tuyệt đối không phải là những trạng thái bốc đồng thỉnh thoảng mới ghé thăm khi quý vị gặp chuyện trái ý nghịch lòng. Nó là một dòng chảy đen ngòm, cuồn cuộn xiết chặt lấy mạng mạch của quý vị trọn vẹn hai mươi bốn giờ mỗi ngày, không buông tha một sát-na nào, kể cả khi cái thân xác phàm phu kia đang chìm sâu vào giấc ngủ. Quý vị ngỡ rằng khi nhắm mắt nằm im, ý thức ngưng hoạt động là lúc tâm hồn quý vị được thanh sạch sao? Hoàn toàn si mê.
Ngay trong những giấc mộng mờ mịt nhất, cái bản ngã vẫn liên tục cựa quậy và phóng chiếu. Quý vị chiêm bao thấy mình được hưởng thụ khoái lạc, được người đời vinh danh, đó chính là vòi bạch tuộc của lòng tham ái đang vươn ra siết chặt. Quý vị chiêm bao thấy mình hoảng loạn trốn chạy, uất ức khóc lóc hay cãi vã đánh lộn, đó chính là ngọn lửa sân hận đang hừng hực thiêu đốt dòng nghiệp thức ngay trong bóng tối.
Kẻ vô văn phàm phu mở mắt ra thì mộng du giữa đời thực, nhắm mắt lại thì mộng du trong cơn mơ. Từ khi lọt lòng khóc ré lên cho đến lúc trút hơi thở cuối cùng, họ chưa từng có lấy một sát-na thực sự tỉnh thức.
Đám đông bận rộn ngoài kia đang hối hả quay cuồng vì điều gì? Họ vắt kiệt máu xương cả một đời chỉ để đắp nặn cho cái bóng ma mang tên Tôi ngày một phình to. Họ trang hoàng cho cái tôi bằng lụa là danh vọng, vỗ béo nó bằng quyền lực tiền tài, và bảo vệ nó bằng sự cắn xé tàn độc với chính đồng loại của mình.
Nhưng ở đạo tràng này, quý vị buộc phải đi ngược lại hoàn toàn với dòng thác sinh tử đó. Bài học cốt tủy của quý vị không phải là dung dưỡng bản thân, mà là học cách cầm lấy lưỡi gươm chánh niệm, tàn nhẫn mổ xẻ và tháo gỡ từng mảnh vụn của cái ảo tưởng kiên cố mang tên cái tôi. Phải thấy rõ ràng bằng tuệ giác rằng: Không có một cái tôi nào đang tận hưởng sự sung sướng, cũng chẳng có một cái tôi nào đang phải gánh chịu sự khổ đau.
Sướng hay khổ tột cùng cũng chỉ là những bọt nước rỗng tuếch nổi lên rồi vỡ tan trên mặt đại dương vô thường. Khi đắm chìm trong hỷ lạc, quý vị phải trần trụi nhìn thấu cảm giác đó đang lụi tàn ngay khi nó vừa chớm nở để triệt tiêu sự bám víu. Khi bị vùi dập trong bi kịch ốm đau hay mất mát, quý vị phải sắc bén quan sát sự khó chịu đó đang biến diệt theo duyên để dập tắt mầm mống oán hận.
Hãy bừng tỉnh đi. Đừng tiếp tục làm những thây ma biết thở, ngoan ngoãn trôi lăn trong cái chuồng vô minh nữa. Ngay tại giây phút hiện tiền này, hãy thắp sáng ngọn đuốc tỉnh giác, canh chừng nghiêm ngặt từng ý niệm sinh diệt để tự mình đập nát cái gông cùm tham sân si đang trói buộc quý vị từ vô thủy kiếp!
Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa.
Sādhu! Sādhu! Sādhu!
BÀI 84 – CÁI BẪY CỦA ĐAM MÊ, SỞ HỮU VÀ CON ĐƯỜNG BUÔNG XẢ
Hãy học cách buông xả những thứ mà kẻ phàm phu luôn bị dính mắc, sống ngược lại với tâm phàm. Đó là con đường thực sự trí tuệ. Khi quý vị quay cuồng trong vòng xoáy của tiền bạc, danh vọng, quý vị sẽ chỉ thấy ngày một tăng trưởng thêm đau khổ và phiền não.
Hãy học cách sống biết đủ. Người sống được như vậy cho dù sống nơi rừng núi, ăn cơm trắng với rau thì vẫn luôn thấy nhẹ nhàng hạnh phúc. Còn kẻ tham lam, dù có sống trong lâu đài dát vàng thì luôn bị thiêu đốt bởi tham sân si, không bao giờ biết đủ.
Muốn giàu có thịnh vượng đời này và cả đời sau thì phải học cách chia sẻ và bố thí của cải đến người khác. Còn nếu chỉ có vơ vét vào túi mình thì không bền đâu. Đó là công thức của sự thịnh vượng. Người sống buông xả thì nhìn thần thái của họ rất nhẹ nhàng, họ có một lực thu hút rất lớn với người xung quanh. Còn ngược lại, kẻ càng tham thì nhìn người ta đã không có sự tin tưởng.
Một cái cây bonsai đẹp chẳng phải vì nó đắt tiền, mà bởi vì người ta đã thổi hết cả tâm hồn mình vào tác phẩm đó. Nó vô giá với họ. Còn kẻ dùng tiền để mua những cái cây trị giá hàng tỷ đồng để trưng trong nhà, họ không thật sự biết giá trị của nó, bởi cái cây đó đối với họ chỉ là loại vật chất mua được bằng tiền.
Thói thường thế gian sẽ mỉa mai kẻ trọc phú và ca tụng người nghệ nhân tận hiến. Nhưng dưới nhãn quan sắc lẹm của bậc giác ngộ, cả hai kẻ đó đều đang mù lòa chết chìm trong cùng một vũng lầy luân hồi. Vì sao?
Kẻ vung tiền tỷ ra mua cây, thực chất không phải mua giá trị cái cây, mà đang mua ánh mắt thèm khát của thiên hạ để vỗ béo cho sự ngã mạn. Kẻ đó đắp điếm cho một cái bản ngã rỗng tuếch bằng vật chất thô lậu.
Nhưng kẻ tự hào rằng mình đã “thổi cả tâm hồn” vào cái cây thì sao? Đó chính là cái bẫy chấp thủ vi tế và tàn độc nhất. Phàm phu thường mượn hai chữ “tâm huyết” hay “đam mê” mỹ miều để ngụy biện cho sự dính mắc sâu nặng của mình. Họ mang tâm trói chặt vào một khúc gỗ, một nhánh lá vô tri. Để rồi khi cái cây đó héo úa, cành gãy, hay bị kẻ khác tước đoạt, nội tâm cũng lập tức vỡ nát, gào thét và đau đớn tột cùng. Sự lãng mạn hóa vạn vật trần gian thực chất là hành động tự siết chiếc thòng lọng ái luyến vào cổ mình.
Bậc trí giả nhìn vào chậu bonsai đó thì thấy gì? Dẫu nó bị vứt lăn lóc ngoài bờ rào hay được đặt trang trọng trong lầu son gác tía, dẫu nó đáng giá một xu hay ngàn tỷ, chỉ trần trụi nhìn thấy sự gá lắp tạm bợ của Tứ Đại: Đất, Nước, Lửa, Gió. Nó thuần túy chỉ là một khối Sắc pháp đang âm thầm rỉ mọt, mục nát và hoại diệt trong từng sát-na. Tuyệt đối không có một cái cây nào, cũng chẳng có một giá trị thiêng liêng nào đáng để rút cạn tâm can ra mà bám víu.
Sống buông xả triệt để không chỉ là vứt bỏ lòng tham tiền bạc, mà phải vứt bỏ luôn cả thói quen gán ghép tình cảm và ảo tưởng vào mọi hiện tượng hữu vi. Hãy rút lưỡi gươm Chánh Niệm ra, nhìn thẳng vào sự tàn khốc của vô thường.
BÀI 85 – CHÁNH ĐỊNH KHÔNG PHẢI LÀ TRỐN CHẠY TRONG SỰ TĨNH LẶNG
Phàm phu nếu không sống Chánh Niệm thì liên tục tạo ra nghiệp bất thiện nhiều hơn nghiệp thiện, kể cả có ngồi im một chỗ trong nhà không đi đâu. Đừng có nghĩ ngồi im là không tạo nghiệp. Từng tâm tham, sân, si vi tế, từng suy nghĩ tà kiến bất thiện luôn vận hành trong đầu của quý vị mỗi giây. Nếu ngồi một chỗ có thể thành Thánh, thì các tội phạm trong tù đã thành Thánh cả rồi.
Thực tế cho thấy, một tù nhân giết người khi ra tù thì bản chất máu lạnh của kẻ đó vẫn còn nguyên; kẻ trộm cắp hay tà dâm cũng tương tự. Chỉ là nó ở chế độ ngủ. Chỉ cần có cơ hội thì kẻ đó sẵn sàng ra tay. Thế nên mới có câu bản tính khó đổi. Đây là sự thật chứ không phải tôi phân biệt người đi tù là không tốt. Chỉ khi kẻ đó thực sự thay đổi nội tâm một cách mãnh liệt thì may ra mới thay đổi được, còn nhốt chỉ là hình thức ức chế tâm tạm thời thôi.
Thiền định cũng như vậy. Đây cũng là lý do vì sao quý vị thấy nhiều nhà sư sống biến chất, vì họ chưa tu tập Tuệ bao giờ. Họ mới chỉ dừng lại ở lý thuyết, và cùng lắm là thiền định. Trong thiền định lại có hai loại nữa: Tà Định và Chánh Định. Không phải cứ định là chuẩn Đạo Phật, vì thiền định không phải độc quyền của Đạo Phật.
Kính thưa quý vị, đường tu vô cùng vi tế, ranh giới giữa sự tỉnh thức và cạm bẫy của tâm thức đôi khi chỉ mỏng như một hơi thở. Hôm nay, nhìn thấy những trăn trở của quý vị, tôi muốn chúng ta cùng tĩnh lặng lại, nhẹ nhàng tháo gỡ một ngộ nhận sâu sắc về thiền định mà rất nhiều người đang vô tình vướng phải.
Khi mệt mỏi trước những giông bão của thế gian, tâm lý chung của chúng ta là khao khát một chốn nương náu bình yên. Quý vị nhắm mắt tĩnh tọa, cố gắng gạt bỏ mọi suy nghĩ để chìm đắm vào một trạng thái êm đềm, tĩnh lặng và trống rỗng. Trạng thái ấy quả thực mang lại cảm giác rất dễ chịu.
Nhưng quý vị à, nếu sự bình an đó được vun đắp bằng khao khát trốn chạy thực tại, bằng việc đè nén chướng ngại và tham đắm vào cảm giác hỷ lạc, thì đó chỉ là một giấc ngủ say của tâm thức; hay nói cách khác, đó là Tà Định. Việc này giống như quý vị lấy một tảng đá nện chặt lên đám cỏ dại. Bề mặt có vẻ phẳng lặng trong chốc lát, nhưng những cội rễ của sự bám víu, tự mãn và vô minh vẫn đang ngấm ngầm phình to bên dưới. Dính mắc vào sự thanh tịnh ấy, quý vị vô tình tự nhốt tuệ giác của mình vào một chiếc lồng son.
Chân lý giải thoát không nằm ở việc trốn chạy. Chánh Định mang một vẻ đẹp trần trụi, bao dung và sáng rõ hơn rất nhiều. Đó là sự hiện diện trọn vẹn và vững chãi nhất ngay giữa vòng xoáy sinh diệt của thân và tâm. Khi một cơn đau nhức trồi lên, hay một phiền não xôn xao khởi sinh, tâm Chánh Định không hề xua đuổi, cũng không hoảng hốt vơ lấy. Nó chỉ nhẹ nhàng lùi lại, mỉm cười và tỉnh giác ghi nhận mọi sự vật diễn ra đúng như bản chất tự nhiên của chúng. Tâm lúc này hội tụ vô cùng tĩnh lặng nhưng lại cực kỳ nhạy bén, vững vàng như một ngọn núi không lay động trước cuồng phong, buông xả rốt ráo mọi dính mắc.
Sự tĩnh lặng trong trẻo ấy không phải là đích đến, mà thuần túy là mặt hồ trong vắt để ánh trăng tuệ giác hiển lộ. Chỉ khi có được năng lượng sáng tỏ đó, quý vị mới nhẹ nhàng bóc tách được lớp vỏ vô thường, vô ngã của mọi hiện tượng.
Đừng gồng mình ép tâm trí phải tìm kiếm một sự bình an giả tạo. Hãy cứ thả lỏng, mang một cái thấy tỉnh thức, không phán xét và không bám víu để ôm trọn lấy sát-na hiện tại. Giải thoát vĩnh viễn không nằm ở sự dập tắt ý thức, mà nở hoa ngay tại khoảnh khắc quý vị mỉm cười thấu hiểu sự sinh diệt của vạn pháp với một nội tâm thong dong, vô ngại.
BÀI 86 – ĐỐI DIỆN NGHỊCH CẢNH VÀ CHẶT ĐỨT CỖ MÁY THAM SÂN
Tôi không bao giờ dạy quý vị trốn đời, tránh nghịch cảnh. Tôi nói quý vị hãy đối diện với nghịch cảnh, đối diện với những thứ mà quý vị sợ nhất. Đây là con đường ngược dòng tham ái vô minh. Đừng quên điều đó.
Trước khi biết Chánh Pháp, tôi hỏi thật quý vị có thấy mình sống như một cỗ máy không? Quý vị chẳng khác gì một cỗ máy. Ngẫm xem điều đó có đúng không? Làm gì có chuyện đi mà quý vị biết rõ mình đang đi. Quý vị đi nhưng tâm quý vị ở nơi khác.
Tâm của quý vị là một con quái vật thật sự khi sống không có Chánh Niệm, vì nó luôn đi tìm kiếm những thứ mà nó thấy dễ chịu, và lánh xa những thứ khó chịu. Khi những thứ dễ chịu bị biến đổi hoại diệt, nó khởi lên sự đau khổ.
Khi một cảm giác dễ chịu, êm ái vừa khởi lên, con quái vật đó lập tức chồm tới vồ vập. Nó bám chặt lấy, say sưa tận hưởng và điên cuồng đòi hỏi thêm nữa. Nó biến quý vị thành những con nghiện mù quáng, lao tâm khổ tứ vơ vét tiền tài, danh vọng, tình ái chỉ để thỏa mãn cơn khát dục lạc vi tế đó.
Nhưng luật vô thường sắc lẹm có bao giờ tha cho ai? Mọi trạng thái hỷ lạc thế gian vừa sinh ra đã lập tức hoại diệt. Cơn nghiện bị cắt đứt, con quái vật mất mồi liền điên cuồng gào thét, quằn quại sinh ra sự đau khổ tột cùng.
Ngược lại, khi nghịch cảnh ập đến, cảm giác khó chịu đâm chém vào thân tâm, con quái vật ấy lập tức xù lông, nhe nanh múa vuốt phản kháng. Nó sinh ra bực dọc, oán hờn, xúi giục quý vị tìm cách đổ lỗi, trả đũa hoặc hèn nhát trốn chạy.
Quý vị hãy tự soi lại mình đi. Có phải cả một kiếp người, quý vị chạy đôn chạy đáo, vắt kiệt máu xương cũng chỉ để làm nô lệ phục vụ cho hai cái mệnh lệnh thô lậu của con quái vật đó: săn lùng khoái cảm và trốn chạy nỗi đau? Sống mà để cho phản xạ tham – sân giật dây 24/24 giờ thì khác gì một cỗ máy sinh học vô tri?
Muốn đập nát cỗ máy đó, muốn chặt đầu con quái vật vô minh đó, vũ khí duy nhất của quý vị là Chánh Niệm.
Ngay khi một cảm thọ vừa trồi lên, dù là sung sướng tột độ hay đau đớn cùng cực, quý vị phải lập tức lùi lại. Không lao theo vồ lấy, cũng không cắn răng xua đuổi. Dùng ánh sáng tỉnh giác soi thẳng vào nó, đứng sừng sững mà trần trụi quan sát: À, một cảm giác đang sinh lên. Nó đang cường điệu. Và nó đang tan rã.
Chỉ thuần túy ghi nhận sự sinh diệt của Sắc pháp và Danh pháp, tuyệt đối không được nhào vô nhận vơ rằng “Tôi đang sướng” hay “Tôi đang khổ”. Khi cắt đứt chuỗi phản ứng dây chuyền đó bằng sự thấu triệt Vô Ngã, con quái vật sẽ lập tức bị bỏ đói và chết rũ ngay trước lưỡi gươm tuệ giác của quý vị.
BÀI 87 – TU TẬP KHÔNG PHẢI ĐỂ TÍCH LŨY MÀ ĐỂ XẢ LY
Quý vị mang nguyên cái tâm thế của một kẻ buôn bán phàm tình để bước vào con đường giải thoát. Quý vị lạy lục, hành thiền, bố thí không phải để xả ly, mà là để tiếp tục vơ vét.
Quý vị muốn gom góp phước báu cho thật đầy, muốn nhét chật cứng tâm trí bằng mớ kiến thức giáo lý, muốn đắp lên người một cái bản ngã tu hành thật lộng lẫy và uy nghi. Quý vị ngỡ rằng tu càng lâu thì càng sở hữu được nhiều sự bình an, càng bồi đắp thêm được nhiều công đức để đổi lấy một bến đỗ sung sướng ở kiếp sau.
Sự thật tàn khốc là quý vị chỉ đang chuyển từ việc ôm cục đất thế tục sang ôm cục vàng tôn giáo. Bản chất khao khát sở hữu và bám víu vẫn y nguyên, thậm chí còn vi tế và thâm độc hơn gấp vạn lần.
Đạo giác ngộ tuyệt đối không phải là phép cộng của sự tích lũy, mà là cuộc đại phẫu thuật tàn khốc cắt bỏ đến tận cùng gốc rễ. Mỗi một ngày trôi qua, đừng vội tự mãn xem mình đã nghe thêm được bao nhiêu bài giảng hay tĩnh tọa thêm được bao nhiêu giờ. Hãy dùng lưỡi gươm Chánh Niệm chẻ đôi nội tâm và tự vấn trần trụi: Ta đã vứt bỏ được bao nhiêu phần ngã mạn? Đã lột sạch được bao nhiêu sự bám víu vào khối danh sắc đang từng giây hoại diệt này? Đã tước đoạt được bao nhiêu mầm mống mong cầu sự ghi nhận từ người đời?
Giải thoát không phải là quý vị đắp thêm cho mình một đôi cánh để bay lên, mà là tự tay đập nát từng mắt xích tham sân si đang trói chặt quý vị vào bánh xe luân hồi. Chừng nào bên trong quý vị còn le lói ý niệm muốn đạt được một trạng thái tĩnh lặng nào đó, muốn trở thành một bậc Thánh nhân nào đó, thì chừng đó quý vị vẫn trọn kiếp là những bóng ma mộng du trong lao ngục vô minh.
Tuệ giác chỉ thực sự nở hoa khi quý vị dám đứng sừng sững đối diện với thực tại, nhìn vạn pháp sinh diệt mà nội tâm rỗng rang tột độ, hoàn toàn vắng bóng cái tôi sở hữu.
Không còn kẻ chứng đắc, không còn cảnh giới để khao khát. Xả ly vứt bỏ đến mức không còn sót lại dù chỉ là một mảy may ý niệm về sự tu tập, đó mới là bước chân vững chãi của bậc trí giả bước ra khỏi vũng lầy sinh tử.
BÀI 88 – BỐ THÍ LÀ MỞ RA BÀN TAY CỦA SỰ XẢ LY
Nói về hạnh Bố thí, bậc Đạo Sư đã dạy rằng cốt tủy của việc cho đi không nằm ở số lượng vật chất, mà nằm ở tâm xả ly – sự dứt bỏ tâm xan tham, bỏn sẻn.
Thực tế, nhiều người hiện nay vẫn đang tự trói mình trong kiết sử của lòng tham đắm. Họ khư khư ôm giữ những tài sản vốn chịu sự chi phối tuyệt đối của luật vô thường. Sự bo bo giữ của ấy làm tâm thức trở nên chật hẹp, cằn cỗi, khiến họ chưa từng một lần thực sự sống hết mình – sống trọn vẹn với sự thênh thang của một nội tâm vô chấp, vô ngã.
Tiền tài vật chất rồi cũng hoại diệt theo tứ đại. Khi nhắm mắt xuôi tay, thứ duy nhất ta mang theo chỉ là hành trang của Nghiệp.
Phát tâm cúng dường xây dựng Tịnh Xá, hộ độ Tăng Bảo hoằng dương Chánh Pháp, thực chất là phương tiện thù thắng để hành giả tự phá vỡ xiềng xích của lòng vị kỷ. Bàn tay dám mở ra trao đi là lúc tâm trí được tự do nhất.
Chỉ khi nào thực hành hạnh buông xả, ta mới thực sự nếm được hương vị của sự tĩnh lặng và giải thoát ngay trong hiện tại.
Nguyện cho những ai còn đang bị lớp màng xan tham che lấp sẽ sớm khởi sinh tuệ giác, tinh tấn thực hành Ba-la-mật để vun bồi phước trí trang nghiêm trên con đường giác ngộ.
Namo Buddhāya!
BÀI 89 – TỪ DÍNH MẮC ĐẾN THÂN THÔ TRƯỢC TRONG KINH KHỞI THẾ NHÂN BỔN
Theo Kinh Khởi Thế Nhân Bổn, tổ tiên loài người thuở sơ khai không phải là những đấng siêu nhiên mầu nhiệm, mà cốt lõi chỉ là những dòng tâm thức mang quả báo thiện lành từ quá khứ, nương gá vào một dạng vật chất cực kỳ vi tế, nhẹ nhàng và trong sáng.
Tại sao từ trạng thái vô nhiễm ấy, con người lại rơi vào thô trược và kẹt chặt trong vũng lầy sinh, già, bệnh, chết?
Sự đọa lạc này không phải là định mệnh, không do đấng sáng tạo nào sắp đặt, mà là sự vận hành lạnh lùng và tất yếu của định luật Duyên Khởi.
🟥 Sự khởi đầu của dính mắc: Khi vật chất của trái đất dần hình thành, dòng tâm thức của các chúng sanh này có sự va chạm với môi trường xung quanh, tức Xúc. Từ sự tiếp xúc đó, cảm giác dễ chịu nảy sinh, tức Thọ.
🟥 Vết nứt của Vô Minh: Ngay trong khoảnh khắc cảm giác dễ chịu ấy xuất hiện, sự thiếu hiểu biết, tức Vô Minh, ngủ ngầm từ vô thủy đã chớp thời cơ che lấp trí tuệ, khiến lòng thèm khát và dính mắc nổ bùng, tức Khát Ái. Họ bắt đầu nếm, nuốt và đắm chìm vào hương vị của vật chất.
🟥 Tâm chuyển hóa Vật Chất: Tâm và Thân luôn nương tựa vào nhau. Khi tâm thức bắt đầu bị vấy bẩn bởi sự tham lam, thèm muốn và vơ vét tích trữ, tức Chấp Thủ, thì lập tức phần vật chất nương gá vào tâm ấy cũng bị biến hoại. Từ dạng vật chất vi tế, nhẹ nhàng, cơ thể họ bắt đầu đặc quánh lại, thô lậu, nặng nề và xuất hiện các cơ quan tiêu hóa, bài tiết và giới tính.
🟥 Hạt giống của Sinh – Tử: Sự xuất hiện của cơ thể vật lý thô nặng này kéo theo sự khác biệt về ngoại hình, dẫn đến tâm kiêu ngạo, so bì, tranh đoạt và ái dục bùng phát. Hàng loạt hành động tạo ác nghiệp nảy sinh. Cái thân xác do tham ái và ác nghiệp nhào nặn ra, bản chất nó là vô thường, cấu tạo từ những vật chất dễ vỡ, nên tất yếu phải chịu quy luật suy tàn, tức Già, lỗi nhịp, tức Bệnh, và tan rã, tức Chết.
Loài người bị ô nhiễm không phải vì một lời nguyền, mà vì tiến trình: thiếu trí tuệ nảy sinh thèm khát, thèm khát sinh ra hành động bám chấp, hành động bám chấp tạo ra ác nghiệp, và ác nghiệp đúc kết nên cái thân xác thô lậu phải chịu sự hoại diệt.
Tổ tiên chúng ta đã tự trói mình vào bánh xe luân hồi chỉ vì một sát-na dính mắc vào mùi vị của thế gian, mở đầu cho toàn bộ khối đau khổ nối tiếp cho đến tận ngày nay.
BÀI 90 – THIỀN KHÔNG PHẢI ĐỂ TÌM KIẾM SỰ DỄ CHỊU
Chúng ta không thiền để tìm kiếm thứ gì cả. Chớ có suy nghĩ tà kiến rằng ta phải thiền để tìm kiếm thứ gì đó bình yên và dễ chịu hơn. Chẳng phải là như vậy đâu. Chừng nào quý vị còn khởi tâm tìm kiếm một trạng thái nào đó dễ chịu hơn thực tại, chừng đó quý vị còn đang cào cấu và bám víu. Mà hễ còn bám víu, khao khát thì còn bị trói chặt trong sinh tử luân hồi.
Thiền chân chính tuyệt đối không phải là gồng mình nặn ra một cái vỏ bọc thanh tịnh để chui rúc vào. Thiền là sự trần trụi ném mình vào giữa chảo lửa của thực tại. Quý vị ngồi xuống, giữ một tâm trí sắc lạnh và rỗng rang để quan sát mọi thứ y như nó đang diễn ra.
Khi cơn đau nhức chẻ dọc ống chân, khi những tạp niệm vọng động hay sự bực dọc cuộn trào, đừng hốt hoảng hắt hủi xua đuổi chúng để đi tìm sự yên tĩnh. Hãy chĩa thẳng mũi gươm Chánh Niệm vào trung tâm của những hiện tượng đó. Đứng sừng sững mà nhìn thấu sự sinh lên, dao động và tan biến hoại diệt của chúng. Nhìn cho đến khi thấy rõ ràng chẳng có một cái Tôi nào đang đau, cũng chẳng có một cái Tôi nào đang phiền não.
Chúng ta hành trì là để rèn luyện một tuệ giác thấu suốt bản chất vô thường, rỗng tuếch và vô ngã của vạn pháp. Chỉ khi quý vị buông thõng hai tay, dứt khoát vứt bỏ mọi ý niệm mong cầu đắc đạo hay thèm khát sự bình yên, dám trần trụi đối diện với những gì đang vận hành ngay sát-na này, thì đó mới là lúc cánh cửa giải thoát thực sự mở ra.
Rất nhiều người ngoài kia họ dành phần lớn cuộc đời mình để thiền. Nhưng dù có tu hàng chục năm họ cũng chẳng mảy may phát triển được điều gì trên con đường tâm linh, vì họ không tu để buông hay đối diện với sự thật. Họ tu để tìm kiếm thứ gì đó dễ chịu hơn.