CÂU HỎI 81- CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Kính bạch thầy giảng giúp con những vấn đề sau:
- Khi tâm lang thang, hoặc những suy nghĩ tự động khởi lên mà ta không có tác ý với nó thì nghiệp sinh ra rất ít hoặc không có?
- Ngay khi con viết những dòng chữ này mà mải miết suy nghĩ theo những con chữ là cũng mất niệm, nhưng đó là ý niệm hướng về Tam Bảo nên những dòng suy tư đó là thiện nghiệp?
- Những suy nghĩ khởi nên vì đó là những hình ảnh và suy nghĩ mà tưởng tri ghi lại trong quá khứ. Tâm luôn cần một đối tượng để nắm bắt. Khi không có chánh niệm nghĩa là tâm thiếu đi đối tượng cần bắt lúc đó nên nó sẽ bắt những hình ảnh ghi lại ở tâm lộ?
Con xin kính tri ân thầy chỉ dạy 🙏
ĐÁP
Trước hết, quý vị nghĩ khi tâm lang thang hay có những suy nghĩ tự động khởi lên không do tác ý thì không tạo nghiệp hoặc nghiệp rất ít. Chỗ này chưa chuẩn xác chánh pháp. Tâm không bao giờ tự nhiên trôi dạt mà không có gốc rễ. Những suy nghĩ tự động, lang thang đó thực chất chính là sự vận hành của tâm si và phóng dật. Dù quý vị không cố tình khởi ý định làm một việc gì thô bạo, nhưng ngay khoảnh khắc quý vị để tâm trôi lăn vô định, đó đã là Ý nghiệp bất thiện rồi. Nghiệp này tuy nhẹ hơn nghiệp có chủ đích mạnh mẽ, nhưng nó lại nguy hiểm ở chỗ nó nuôi dưỡng tập quán ngủ ngầm của vô minh và thói quen phóng dật. Đã là tâm bất thiện thì chắc chắn tạo nghiệp bất thiện, không thể nói là không có nghiệp được.
Khi quý vị khởi tâm thành kính hướng về Phật Pháp Tăng để viết, đó chắc chắn là tâm đại thiện. Nhưng ngay khoảnh khắc quý vị bị mất niệm, tức là tâm bị lôi cuốn, chìm đắm và dính mắc vào kịch bản của câu chữ, thì chánh niệm đã vắng mặt. Thay vào đó, tâm si phóng dật hoặc tâm tham vi tế dính mắc vào sở học đã lập tức chiếm quyền vận hành. Thiện và bất thiện ở đây sinh diệt xen kẽ nhau với tốc độ cực kỳ nhanh. Quý vị không thể gom chung lại rồi tự an ủi rằng vì mình đang nghĩ về Tam Bảo nên lúc mất niệm vẫn là thiện nghiệp. Mất niệm, bản chất của nó luôn là bất thiện.
Tâm tuyệt đối không bao giờ tồn tại mà không có đối tượng. Không phải khi thiếu chánh niệm thì tâm mới thiếu đối tượng rồi đi tìm cái khác để bắt. Mà thực tế là, ngay khi chánh niệm vắng mặt, tâm liền bị vô minh dẫn dắt để chọn lấy các cảnh pháp là những ký ức, hình ảnh do tưởng uẩn lưu trữ trong quá khứ thông qua ý môn để thêu dệt. Tâm luôn có đối tượng trong từng tích tắc, chỉ là nó đang bắt cảnh thực tại bằng sự tỉnh giác, hay đang bắt cảnh khái niệm quá khứ bằng sự phóng dật mà thôi.
Quý vị cứ tỉnh táo nhìn thẳng vào cái tâm đang lang thang, cái tâm đang mất niệm ngay lúc nó xảy ra, quý vị sẽ tự khắc thấu suốt chánh pháp mà không cần phải băn khoăn.
Sãdhu Sãdhu Sãdhu !
CÂU HỎI 82- CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Bạch thầy cho con hỏi:
Con tập ngồi thiền từ khi thọ bát quan trai giới , lúc mới 10p , 15p rồi tăng 20p và nay được 30p đặt tâm cửa mũi quán hơi thở ra vào.và các cảm thọ sinh lên rồi diệt đi nơi thân. Và dạo gần đây thi thoảng và hôm nay con ngồi khoảng 5- 10p con lại có trạng thái hơi thở yếu và ko cảm nhận được hơi thở luồng gió qua cửa mũi nữa còn thân thì trạng thái gần như mất đi . Chỉ còn cảm nhận đang thở vào ra rất ngắn và ko có hơi và cảm nhận còn 2 ngón tay cái đang chạm vào nhau .Tâm con hơi sợ nên con vội xả thiền ạ.
Xin thầy chỉ dạy cho con biết như vậy là bị sao ạ.con thực hành đúng chưa ạ?
ĐÁP
Trạng thái quý vị gặp phải chính là tiến trình tự nhiên của phương pháp Niệm Hơi Thở, nhưng cách quý vị phản ứng và xử lý thì hoàn toàn sai lệch so với chánh pháp nguyên thủy.
Khi quý vị giữ giới tịnh hạnh và tập trung tâm ý liên tục tại cửa mũi đến phút thứ ba mươi, năng lực định tâm tăng trưởng làm cho thân hành, tức là hơi thở, lắng dịu xuống. Tiến trình này là an tịnh thân hành.
Lúc này, hơi thở không hề mất đi mà chuyển từ thể thô sang thể cực kỳ vi tế, nhẹ như một sợi tơ, khiến cho xúc giác thô ở cửa mũi không còn đủ nhạy cảm để cảm nhận được luồng gió nữa. Đồng thời, do tâm bắt đầu rời xa năm trần để hướng vào nội định, sự ghi nhận về một thân xác vật lý cồng kềnh sẽ tự động lu mờ. Việc quý vị chỉ còn cảm nhận được hai ngón tay cái đang chạm vào nhau là vì đó là điểm xúc chạm vật lý cuối cùng còn sót lại trong vùng chú ý của tâm thức.
Ngay khoảnh khắc hơi thở dường như biến mất, quý vị đã phạm phải hai lỗi lớn khiến toàn bộ công phu định tâm sụp đổ:
Để tâm sân khởi sinh: Trạng thái sợ hãi chính là biến thể vi tế của tâm căn sân. Bản ngã của phàm phu khi mất đi chỗ bám víu quen thuộc là cái thân và hơi thở thô sẽ lập tức hoang mang, sợ chết, sợ mất kiểm soát. Khi tâm sân sợ hãi này khởi lên, định lực lập tức bị triệt tiêu.
Rời bỏ đề mục tối hậu: Thay vì bám trụ tại cửa mũi, tâm quý vị đã phóng dật sang nhận biết hai ngón tay cái, rồi hoảng loạn vội vàng xả thiền. Đây là hành vi cắt đứt dòng chánh niệm, đầu hàng trước tập khí của vô minh.
🔴 Hướng dẫn hành trì chuẩn xác
Quý vị không được cố hít mạnh để tìm lại luồng gió, cũng không được dời tâm đi quan sát chỗ khác như hai ngón tay hay cảm thọ trên thân. Cho dù không thấy gió, quý vị vẫn phải giữ nguyên chánh niệm và tỉnh giác ngay tại vị trí cửa mũi hoặc môi trên. Hãy nhận biết rõ ràng trạng thái vắng lặng, không có gió ngay tại điểm đó.
Nếu quý vị bất động như một tảng đá, giữ tâm hoàn toàn vô sự, không tham cầu hơi thở, không sân hận sợ hãi, thì định lực tại cửa mũi sẽ nhảy vọt. Từ chính vùng vắng lặng đó, ánh tướng, tức là dấu hiệu định tâm hiển hiện như một luồng sáng, đám mây vi tế, hoặc sợi tơ, sẽ tự động xuất hiện. Đó chính là ngưỡng cửa của cận hành định.
Trong chánh pháp, giải thoát không đo bằng việc quý vị thuộc lòng bao nhiêu chương kinh, mà đo bằng năng lực thấy biết như thật thực tại ngay hiện tiền.
Ngay trong thời thiền đó, nếu lúc tâm sợ hãi khởi lên, quý vị không hoảng loạn xả thiền mà khởi chánh niệm ghi nhận rằng có tâm sợ hãi đang sanh, nhìn thẳng vào sự co rút, run rẩy của cơn sợ đó cho đến khi nó tự diệt, thì ngay sát-na đó, quý vị đã thấu suốt bài pháp thực tánh tối hậu về vô thường và vô ngã rồi. Đó mới là pháp học sống động nhất. Lần sau, khi hơi thở vi tế và thân mất đi, quý vị hãy cứ an nhiên, thả lỏng hoàn toàn và bám trụ kiên cố tại cửa mũi.
Hãy để mọi sự sinh diệt tự nhiên, quý vị chỉ làm một người chứng kiến tỉnh thức.
CÂU HỎI 83- CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Dạ thưa thầy cho con hỏi:
Con ngồi thiền là hơi thở đi đâu con quan sát theo đó. Sau con đọc bài chỉ dạy của thầy con sửa lại là neo hơi thở ở trước cửa mũi hoặc lâu lâu thì ở trong thành mũi. Điều con thắc mắc ở đây, trong bài niệm hơi thở kinh 118 Nhập tức xuất tức niệm và 119 kinh thân hành niệm, con không tìm thấy dòng nào có hướng dẫn đặt hơi thở ở đâu trong khi hành thiền. Mặc dù con đã chỉnh lại theo hướng dẫn của thầy, là tâm đặt tại mũi để quán sát hơi thở chứ Không theo dòng hơi thở nữa. Nhưng con vẫn chưa tỏ tường dựa vào đâu mà khi hành thiền mình đặt tâm tại mũi quan sát hơi thở chứ không phải là đặt tại giữa hai con mắt hai là đình đầu hay là bụng hay là tim.
Dạ con mong được thầy chỉ dẫn để con cũng như bạn đồng tu được biết rõ để yên tâm luyện tập ạ.
Dạ con cảm ơn thầy.🙏🪷
ĐÁP
Việc quý vị giữ tâm tại mũi khi hơi thở thay đổi hoặc khi đối diện với cơn đau chân là hoàn toàn đúng đắn. Tuy nhiên, lỗi sai nằm ở khoảnh khắc quý vị bị tập chung vào cảm giác dịu nhẹ, thấy mơ mơ và không rõ hơi thở. Trạng thái mơ mơ này thực chất là do quý vị đã bị dính mắc vi tế vào sự hỷ lạc (dễ chịu) của thân, khiến cho sự dã dượi, buồn ngủ và phóng dật ngầm khởi lên, làm lưu mờ chánh niệm.
Cách điều chỉnh: Cảm giác dịu nhẹ tỏa khắp thân chỉ là một hiện tượng phụ sinh ra khi tâm bắt đầu định. Quý vị chỉ ghi nhận nó như một trạng thái sinh diệt, tuyệt đối không chìm đắm hay hưởng thụ nó. Phải luôn giữ sự tỉnh táo, sáng suốt tối đa để bám chặt lấy đề mục cốt lõi là hơi thở ngay tại cửa mũi.
Việc dùng hơi thở để cắt đứt cơn giận, hoặc khi có tâm sầu não thì quay về thả lỏng thân, nhìn thẳng vào sự nóng nảy, khó chịu ở vùng bụng và tim cho đến khi nó nhẹ lại – đó chính là sự thực hành trọn vẹn của việc quan sát thân và quan sát cảm thọ. Quý vị đã biết đưa thiền vào cuộc sống thực tế để chuyển hóa phiền não, hãy cứ tiếp tục duy trì lộ trình này.
Trong kinh Nhập Tức Xuất Tức Niệm và kinh Thân Hành Niệm, Đức Phật dùng cụm từ gốc có nghĩa là thiết lập chánh niệm trước mặt. Các bậc đại trưởng lão từ thời đại kết tập kinh điển cho đến các luận thư chính thống như Thanh Tịnh Đạo đều giải thích rõ ràng: “trước mặt” ở đây chính là vùng cửa mũi hoặc môi trên. Đây là vị trí tự nhiên duy nhất mà luồng gió cọ xát trực tiếp, rõ ràng nhất để tâm có thể nhận biết mà không cần cố gắng.
Vì sao không đặt ở chỗ khác: Nếu đặt tâm ở đỉnh đầu hay giữa hai mắt, quý vị sẽ kích thích hệ thần kinh gây đau đầu, căng thẳng. Nếu đặt ở bụng hay tim, tâm dễ bị cuốn vào sự chuyển động của các cơ quan nội tạng.
Vì sao không chạy theo hơi thở: Đức Phật dạy quán sát hơi thở vào, hơi thở ra tại chỗ, giống như người thợ cưa gỗ chỉ nhìn chiếc răng cưa chuyển động tại một điểm trên khúc gỗ, chứ không chạy theo lưỡi cưa qua lại. Nếu tâm chạy theo hơi thở vào tận bên trong phổi, tâm quý vị sẽ bị xao động, mệt mỏi và mất định lực. Cửa mũi chính là cửa ngõ tối ưu nhất được các bậc thánh tăng đúc kết để giúp hành giả vừa đạt được sự định tĩnh, vừa giữ được sự tỉnh giác nhạy bén. Quý vị đã chỉnh sửa đúng hướng rồi, hãy hoàn toàn yên tâm và kiên trì hành trì. Chúc quý vị luôn tinh tấn.
Sãdhu Sãdhu Sãdhu!
CÂU HỎI 84 – CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Thưa thầy cho con hỏi: Sự nhắc nhở chánh niệm, nhận thức mọi thứ đang khởi lên đó khác với bản ngã vi tế đang nhắc khéo mình như thế nào? Vì khi mình đang tu tập thì cái bản ngã cũng đang đi tu, làm sao để mình quán được đâu là cái nhận biết thực tại đang là mà không bị bản ngã vi tế dẫn dắt?
ĐÁP
Chánh niệm và bản ngã không bao giờ có thể xuất hiện cùng một lúc. Chánh niệm là một trạng thái tâm lý hoàn toàn tịnh hảo, trong sạch, mang phận sự ghi nhớ và giữ tâm ở lại với thực tại. Còn bản ngã, biểu hiện qua các trạng thái bất thiện như tà kiến hay ngã mạn, luôn đi kèm với lòng tham cầu hoặc sự tự hào ngầm hiểu.
Sở dĩ quý vị có cảm giác bị bản ngã vi tế dẫn dắt là vì dòng tâm thức sinh diệt quá nhanh. Sát-na trước, chánh niệm vừa khởi lên nhận biết thực tại. Ngay sát-na sau, một tâm tham vi tế xen vào, nó chụp lấy cái trạng thái tỉnh giác đó rồi tự đắc rằng mình đang chánh niệm rất tốt. Cái tiếng nói nhắc khéo hay sự thúc giục trong đầu quý vị thực chất chính là tiếng nói của tâm tham muốn đạt hiệu quả, muốn trở thành một hành giả tinh tấn, chứ đó không phải là bản chất tự nhiên của chánh niệm.
Để phân biệt rõ ràng đâu là cái biết tự nhiên của thực tại và đâu là sự giả dạng của bản ngã, quý vị hãy soi rọi vào thái độ ngầm ẩn đằng sau:
Chánh niệm thực thụ giống như một tấm gương phẳng hoặc một camera an ninh. Nó chỉ phản chiếu trung thực những gì đang đi ngang qua nó mà không hề có một chút thái độ nào. Nếu có một cơn giận khởi lên, chánh niệm chỉ biết có cơn giận, không phán xét, không dán nhãn, không cố làm cho cơn giận biến mất. Chánh niệm thực thụ luôn mang lại một cảm giác nhẹ nhàng, thả lỏng, mát mẻ và hoàn toàn vô sự.
Bản ngã vi tế thì ngược lại, nó luôn đi kèm với một chương trình nghị sự ngầm. Khi nó nhắc quý vị tỉnh giác, nó luôn đi kèm với một sự căng thẳng nhẹ, một sự kiểm soát, một mong cầu giữ được trạng thái bình an hoặc xua đuổi trạng thái bất an. Bản ngã luôn có xu hướng định giá, phân tích đúng sai và luôn muốn làm chủ thời thiền để gặt hái kết quả. Khi quý vị thấy việc tu tập của mình trở nên mệt mỏi, nặng nề, gồng gánh, đó là dấu hiệu chắc chắn quý vị đang tu bằng bản ngã chứ không phải bằng chánh niệm.
Làm sao để không bị bản ngã vi tế dẫn dắt? Bí quyết không phải là quý vị ngồi đó cố gắng phân tích xem đây là chánh niệm hay bản ngã, vì việc phân tích đó lại là một cái bẫy khác của lý trí.
Hãy biến chính cái bản ngã vi tế đó thành đề mục để quan sát.
Khi quý vị nghe thấy một tiếng nhắc khéo trong đầu, hoặc một ý muốn kiểm soát thời thiền khởi lên, quý vị hãy lập tức quay cái biết về nhìn thẳng vào nó. Hãy nhận biết rõ ràng trạng thái có ý muốn kiểm soát đang sanh khởi, hoặc có một tâm sở đang khởi ý tu tập.
Khi quý vị xem cái tiếng nói nhắc khéo ấy chỉ như một hiện tượng tâm lý, một pháp duyên sinh tự đến rồi tự đi, giống như tiếng chim hót ngoài vườn hay tiếng xe chạy ngoài lộ, quý vị không đồng hóa mình với tiếng nói đó nữa. Lúc bấy giờ, bản ngã bị tước mất quyền làm chủ thể, nó bị đẩy xuống làm đối tượng bị quan sát.
Khi không có cái tôi nào đi tu, không có cái tôi nào đang chánh niệm, mà chỉ có các hiện tượng danh pháp và sắc pháp đang tự sinh tự diệt dưới sự giám sát của một cái biết tỉnh táo, đó chính là lúc quý vị đang đi đúng con đường chuẩn xác của chánh pháp
Sãdhu Sãdhu Sãdhu!
CÂU HỎI 85 – CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Bạch Thầy, trong Mười hai nhân duyên, tiến trình từ Cảm thọ sang Tham ái là con đường đưa đến luân hồi. Khi chúng con thực hành thực tế, ngay tại vị trí của Cảm thọ, nếu chúng con khéo tác ý để thiết lập Chánh niệm quan sát Cảm thọ đó (như pháp Quán Thọ trong kinh Niệm Xứ), thì tiến trình tâm thiện này vận hành như thế nào để cắt đứt Tham ái, giúp Thắng giải phát huy phận sự xác định rõ thực tánh pháp và hướng về giải thoát ạ?
ĐÁP
Trong vòng xích mười hai nhân duyên, khoảnh khắc từ cảm thọ chuyển sang tham ái là một quán tính tự nhiên của phàm phu. Khi sáu căn tiếp xúc với sáu trần, cảm thọ lập tức sanh lên. Nếu không có sự tu tập, tâm thức sẽ vận hành theo hướng không khéo tác ý, nghĩa là xem cảm thọ đó là tôi, là của tôi. Cảm thọ dễ chịu sẽ sinh tâm dính mắc, cảm thọ khó chịu sẽ sinh tâm xua đuổi oán hận. Đó chính là lúc tham ái chính thức bước vào để kéo quý vị đi tiếp trong vòng sinh tử.
Nhưng khi quý vị biết khéo tác ý, cục diện hoàn toàn thay đổi. Khéo tác ý đóng vai trò như một người bẻ lái vĩ ngay tại cửa ngõ của tâm thức. Thay vì để tâm chạy theo thói quen cũ, khéo tác ý hướng dòng tâm thức nhìn nhận cảm thọ chỉ như một thực tánh pháp khách quan, sinh lên do có đủ duyên và sẽ diệt đi khi hết duyên.
Ngay khi khéo tác ý xuất hiện, một tiến trình tâm thiện vô cùng mạnh mẽ được thiết lập. Trong sát-na tâm thiện này, chánh niệm đồng sanh và lập tức thực hiện phận sự tối cao của nó. Chánh niệm như một cái mỏ neo vững chắc, giữ tâm thức ở lại ngay trên bề mặt của cảm thọ mà không hề có sự can thiệp, không dính mắc, không đẩy ra. Chánh niệm tước bỏ hoàn toàn cái nhãn ngã chấp, khiến quý vị thấy rõ thọ chỉ là thọ, một danh pháp đang vận hành, chứ không có một cái tôi nào đang đau đớn hay đang sung sướng ở đây cả.
Bởi vì tâm thiện mang chánh niệm đang chiếm lĩnh dòng tâm thức, nên theo định luật, tâm sở tham ái hay sân hận hoàn toàn không có đất diễn, chúng bị chặn đứng ngay lập tức không cho khởi lên. Mắt xích luân hồi bị chặt đứt ngay tại vị trí này. Đồng hành trong sát-na tâm thiện đó, tâm sở thắng giải phát huy phận sự đặc trưng của mình. Thắng giải chính là năng lực quyết đoán, xác định rõ ràng diện mạo của đối tượng mà không còn một chút do dự, lưỡng lự hay nghi ngờ nào. Khi chánh niệm soi rọi vào cảm thọ, thắng giải sẽ khóa chặt và xác quyết rằng đây chỉ là thực tánh pháp vô thường, khổ, vô ngã. Thắng giải giúp tâm không bị chao đảo bởi các ảo tưởng về một sự trường tồn hay một niềm hạnh phúc cốt lõi trong cảm thọ, đóng dấu cho cái thấy biết như thật của tuệ giác.
Khi tiến trình này được lặp đi lặp lại một cách khít khao thông qua việc tinh tấn quán thọ, năng lực của tuệ tri sẽ ngày càng sắc bén. Quý vị không còn bị các cảm thọ thế gian lừa gạt. Tâm thức bắt đầu nhàm chán, ly tham và hướng thẳng về trạng thái tịch tịnh hoàn toàn. Đó chính là cơ chế vận hành vi tế nhưng vô cùng chuẩn xác của một tâm thức đang trên lộ trình giải thoát. Quý vị hãy nắm vững nguyên lý này để ứng dụng vào mỗi thời thiền và ngay cả trong đời sống hằng ngày. Khi đối diện với bất kỳ cảm thọ nào, hãy khéo tác ý để chánh niệm và thắng giải làm việc, quý vị sẽ thấy sự tự do ngay nơi thực tại hiện tiền. Chúc quý vị luôn tinh tấn.
CÂU HỎI 86 – CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Kính bạch Thầy,
Con vô cùng tri ân Thầy đã khai sáng cho con về thực tánh vi tế trong tiến trình của Thọ và ái. Con xin Thầy từ bi dạy con khéo tác ý một cách mạnh mẽ ngay khi nhận biết thọ , nhất là thọ ưu để kịp thời chặn ái . Vì con nhìn lại thì con thấy không biết do tác ý không đủ mạnh hay Chánh niệm không liên tục dẫn đến sau khi con nhận biết thọ ưu hay tâm sân có mặt mà vẫn bị nó áp bức và cuốn đi. 🙏🙏🙏
ĐÁP
Sai lầm cốt tủy của quý vị nằm ngay ở tư duy muốn tìm kiếm một cách tác ý thật mạnh mẽ để kịp thời chặn đứng thọ ưu hay tâm sân. Thọ ưu và tâm sân là hai mặt của một đồng xu. Thọ ưu tức là cảm giác đau khổ về mặt tâm lý, và nó chỉ có thể xuất hiện duy nhất bên trong các tâm căn sân. Điều này có nghĩa là khi quý vị nhận biết được thọ ưu đang có mặt, thì tâm sân thực chất đã sanh lên và hoàn tất phận sự của nó rồi. Quý vị không thể chặn đứng một thứ đã xảy ra.
Khi quý vị cố gắng dùng một ý chí mãnh liệt, gồng mình lên để đánh bại thọ ưu, thì cái ý chí mạnh mẽ đó thực chất không phải là chánh niệm. Đó chính là một cơn sân vi tế khác đang khởi lên dưới danh nghĩa của sự tu tập. Tâm thức của quý vị lúc này đang dùng một trạng thái bực bội này để xua đuổi một trạng thái bực bội khác. Quý vị muốn tiêu diệt cơn đau, muốn dập tắt thọ ưu vì quý vị không chịu đựng được nó. Chính thái độ chống đối, muốn kiểm soát này đã vô tình tiếp thêm năng lượng cho thọ ưu, khiến quý vị cảm thấy mình bị nó áp bức và cuốn phăng đi. Quý vị càng gồng mình chiến đấu, quý vị càng kiệt sức và đầu hàng.
Trong chánh pháp, khéo tác ý không phải là một thứ vũ khí hạng nặng dùng để đè bẹp hay tiêu diệt đối tượng. Khéo tác ý chính là cái nhìn đúng đắn, là thái độ chân chánh đối với thực tại. Mạnh mẽ trong tu tập không có nghĩa là hung hãn hay dùng lực, mà là sự sắc bén, kịp thời và kiên định của trí tuệ. Khi thọ ưu khởi lên, thay vì tìm cách chặn nó lại, khéo tác ý hướng tâm nhìn nhận rằng cảm giác đau khổ này chỉ là một pháp duyên sinh, nó không phải là tôi, không phải là của tôi, và không có một cái tôi nào đang chịu khổ cả.
Khéo tác ý là sự chấp nhận hoàn toàn thực tại như nó đang là, tạo không gian cho chánh niệm quan sát mà không hề có sự can thiệp của ý muốn chủ quan. Khi quý vị thay đổi thái độ từ một người muốn tiêu diệt kẻ thù sang một người quan sát khách quan, quý vị đã tước đi nguồn dinh dưỡng của tâm sân. Thọ ưu lúc này trơ trọi như một hiện tượng tự nhiên, không còn chỗ bám và sẽ tự động hoại diệt theo quy luật vô thường.
Để không còn bị cuốn đi trong những lần tiếp theo, quý vị hãy thực hiện việc chuyển đổi tâm thức theo lộ trình xả ly sau đây:
Trước hết, quý vị phải dừng ngay việc cố gắng làm cho chánh niệm liên tục một cách khiên cưỡng. Hãy thả lỏng toàn bộ thân tâm. Khi thọ ưu xuất hiện làm cho vùng ngực hay vùng bụng co thắt khó chịu, quý vị hãy nhận biết rõ có thọ ưu đang có mặt.
Ngay sau đó, thay vì nhìn vào câu chuyện, nhìn vào lý do vì sao mình khổ, quý vị hãy quay sang nhìn thẳng vào thái độ của chính mình đối với thọ ưu đó. Hãy tự hỏi xem tâm mình lúc này đang muốn xua đuổi nó hay đang đón nhận nó. Nếu thấy tâm đang có xu hướng bực bội, nôn nóng muốn hết đau, hãy ghi nhận rõ ràng rằng tâm sân chống đối đang sanh khởi. Việc nhận diện được thái độ phản ứng của tâm mới là chìa khóa tối hậu.
Sau khi đã nhận diện được thái độ chống đối, quý vị hãy để cho thọ ưu được quyền tồn tại. Hãy xem nó như một vị khách lạ ghé thăm ngôi nhà tâm thức. Quý vị chỉ cần đứng bên cạnh, duy trì cái biết thuần túy, mộc mạc tại cửa mũi hoặc ngay nơi vùng cơ thể đang khó chịu. Hãy quan sát sự chuyển động, sự thay đổi của cảm giác đó một cách kiên nhẫn.
Khi quý vị không còn đồng hóa mình với cơn đau, không còn dán nhãn cho nó là nỗi khổ của tôi, dòng chánh niệm tự động sẽ trở nên khít khao và liên tục mà không cần quý vị phải tốn một chút sức lực nào để gồng gánh. Quý vị bị cuốn đi là vì quý vị nhảy vào dòng nước để vật lộn với sóng dữ, giờ đây, hãy bước lên bờ, ngồi xuống và lặng lẽ nhìn dòng nước trôi qua. Sự định tĩnh và tự do thực sự sẽ xuất hiện ngay từ chính giây phút quý vị biết buông bỏ ý muốn kiểm soát thực tại.
Chúc quý vị luôn tỉnh giác và tìm thấy sự bình an thực chứng.
Sãdhu Sãdhu Sãdhu!
CÂU HỎI 87 – CHỦ ĐỀ GIA ĐÌNH VÀ ĐỜI SỐNG
HỎI
Thưa thầy cho con hỏi : Nếu đã biết thân này do tứ đại hợp thành , nó vô thường, sinh diệt , tâm này vô ngã không có một cái ta trường tồn vậy lời hồi hướng phước gửi đến : thân bằng quyến thuộc, cầu cho các vị ấy được sống lâu , sắc tốt , sức khỏe , an vui mang lại lợi ích gì cho người hồi hướng cũng như người được hồi hướng ?
ĐÁP
Vô ngã không có nghĩa là mọi thứ trống rỗng biến mất, mà có nghĩa là không có một cái tôi cố định, trường tồn làm chủ tể. Thực tại chỉ là một dòng chảy liên tục của các tiến trình tâm thức và vật chất đang vận hành theo định luật nhân quả nghiêm ngặt. Sự hồi hướng phước báu bản chất chính là một tiến trình duyên sinh của dòng chảy đó, chứ hoàn toàn không phải là một nghi thức ban phát mang tính thần quyền hay mê tín dị đoan.
Khi quý vị làm một việc lành như bố thí, trì giới hay hành thiền, ngay trong nội tâm quý vị sẽ sanh khởi các sát-na tâm thiện. Phước báu không phải là một vật thể hữu hình, mà nó là trạng thái trong sạch, mát mẻ và an lạc của chính các tâm thiện đó. Hành động hồi hướng thực chất là việc quý vị phát tác và lan tỏa năng lượng thiện lành này đến xung quanh. Hãy hình dung nó giống như một ngọn nến đang cháy. Khi quý vị dùng ngọn nến của mình để mồi lửa sang một cây nến khác, ngọn nến cũ không hề bị giảm đi ánh sáng, nhưng một luồng sáng mới đã được thắp lên. Tiến trình này diễn ra hoàn toàn tự nhiên dựa trên luật nhân quả.
Khi khởi tâm hướng phước lành đến thân bằng quyến thuộc, lợi ích lớn nhất lập tức thuộc về chính quý vị. Bản ngã con người luôn có xu hướng ích kỷ, muốn gom góp phước báu cho riêng mình. Việc hồi hướng là một hành động bẻ gãy lòng tham ái và sự bỏ xẻn một cách trực diện.
Lúc quý vị phát nguyện mong cho quyến thuộc được tăng trưởng các trạng thái thiện lành, tâm từ và tâm rộng lượng của quý vị được mở rộng tối đa. Sự vận hành này làm cho dòng tâm thức của chính quý vị trở nên tịnh hảo, tích lũy thêm vô số hạt giống thiện nghiệp mới mạnh mẽ hơn.
Khi quyến thuộc của quý vị nhận biết được việc lành và tâm hướng thiện của quý vị, họ liền khởi tâm vui mừng, đồng tình sâu sắc. Ngay trong sát-na đó, một tâm thiện lập tức tự sanh khởi trong dòng tâm thức của chính họ. Tâm thiện mới này chính là chiếc chìa khóa vạn năng làm thay đổi toàn bộ cấu trúc của cả tâm thức lẫn thể xác:
Về mặt tâm thức: Sự vui mừng và hướng thiện lập tức dập tắt các ngọn lửa lo âu, sân hận hay khổ đau đang thiêu đốt họ, đưa tâm thức về trạng thái bình an, mát mẻ.
Về mặt vật chất cấu thành thân thể: Trong cấu trúc thực tánh, bốn đại vật chất cấu tạo nên cơ thể chúng sinh chịu sự chi phối rất lớn từ trạng thái của tâm. Khi một tâm thiện cực mạnh khởi lên do lòng tùy hỷ, nó lập tức sản sinh ra các sắc chất do tâm tạo vô cùng tịnh hảo. Các sắc chất lành mạnh này hòa vào hệ thống cơ thể, làm lưu thông khí huyết, tăng cường sinh lực, khiến cho thể xác trở nên nhẹ nhàng, khỏe mạnh, diện mạo tươi nhuận rạng rỡ.
Do đó, những lời cầu chúc cho họ được sống lâu, sắc tốt, sức khỏe, an vui hoàn toàn không phải là những lời sáo rỗng. Đó là một hệ quả khoa học thực tánh. Khi tâm thức thay đổi theo hướng thiện lành, cấu trúc vật chất của bốn đại trên thân thể họ lập tức được chuyển hóa theo. Người nhận phước thực chất là tự cứu lấy mình bằng chính tâm tùy hỷ của họ, nương gá vào ngọn lửa mồi năng lượng thiện từ quý vị.
Hồi hướng phước báu là một bài toán nhân quả vô cùng khoa học và chuẩn xác của đạo Phật Nguyên thủy. Tâm thiện của người này làm duyên cho tâm thiện của người kia sanh khởi, và chính tâm thiện của người kia lại quay ngược lại cải thiện bốn đại vật chất trên thân thể của họ.
Sādhu! Sādhu! Sādhu!
CÂU HỎI 88 – CHỦ ĐỀ THIỀN
HỎI
Kính bạch thầy. Con chưa hiểu rõ: thiền bào mòn được phiền não như thế nào ạ?
Con xin kính tri ân thầy 🙏
ĐÁP
Số đông người học Phật hiện nay thường lao vào thực hành thiền định với một tâm lý mơ hồ, lầm tưởng thiền là để đạt được các trạng thái hỷ lạc, bình an, hoặc nhìn thấy các hiện tượng siêu hình. Họ không biết rằng dưới tuệ giác của Phật Pháp, thiền là một tiến trình giải phẫu tâm lý học cực kỳ chính xác và khoa học, với mục đích duy nhất là bào mòn và tận diệt các cấu uế của tâm thức. Toàn bộ cơ chế bào mòn phiền não này dựa trên sự hiểu biết về ba tầng mức của phiền não và các phương thức đoạn trừ tương ứng. Tôi sẽ giải thích thật chi tiết để giúp quý vị thông suốt tận gốc rễ.
Để hiểu cách thiền bào mòn phiền não, trước hết phải biết kẻ thù đang ẩn nấp ở đâu. Phiền não không phải là một khối u cố định, mà chúng vận hành theo ba cấp độ:
Tầng bộc phát: Đây là mức độ thô thiển nhất, khi tham, sân, si phóng túng ra ngoài qua hành động của thân và lời nói của khẩu, ví dụ như sát sanh, trộm cắp, mắng chửi. Tầng này được ngăn chặn tạm thời bằng Giới luật.
Tầng nổi dậy: Đây là mức độ trung bình, khi phiền não chưa thoát ra hành động nhưng đã trỗi dậy đánh chiếm tâm thức, biểu hiện thành các trạng thái triền cái như phóng dật, sân hận ngầm ẩn, buồn ngủ, dính mắc vào lạc thọ. Tầng này được xử lý bằng Thiền định.
Tầng ngủ ngầm: Đây là tầng sâu kín và nguy hiểm nhất. Chúng là những hạt giống phiền não nằm tiềm ẩn sâu trong dòng chảy liên tục của tâm thức từ vô lượng kiếp, chưa gặp duyên nên chưa phát tác, nhưng luôn chực chờ để bùng lên. Chính tầng ngủ ngầm này tạo nên ảo tưởng về một cái Tôi trường tồn. Tầng này chỉ có thể bị triệt hạ bởi Thiền tuệ.
Thiền định (Samatha) bào mòn phiền não bằng sức mạnh đè nén. Khi một hành giả thực hành Thiền định, ví dụ như thiết lập sự chú ý liên tục trên hơi thở ra vào, tâm thức bắt đầu gom tụ lại một điểm. 2 sát-na tâm đối nghịch không bao giờ có thể đồng sanh trong cùng một khoảnh khắc. Khi tâm đang khăng khít, bám chặt vào đề mục thiện lành của hơi thở, thì các tâm sở bất thiện như tham lam hay sân hận không có khoảng trống để chen vào.
Cơ chế bào mòn của Thiền định ở đây gọi là Vikkhambhana-pahana, tức là đoạn trừ bằng cách đè nén. Sức mạnh của định lực giống như một tảng đá nặng đè chặt lên ngọn cỏ phiền não tầng nổi dậy. Chừng nào tảng đá định lực còn giữ vững, chừng đó ngọn cỏ phiền não không thể mọc lên. Nhờ sự áp chế liên tục này, tâm thức tạm thời được thanh lọc, trở nên nhu nhuyễn, định tĩnh và sắc bén.
Thiền tuệ (Vipassana) bào mòn tận gốc rễ bằng sự thấy rõ thực tánh. Thiền định giống như việc đè cỏ, nếu nhấc tảng đá ra, cỏ lại mọc tiếp vì rễ ngầm vẫn còn nguyên. Muốn bào mòn và nhổ tận gốc tầng phiền não ngủ ngầm, hành giả bắt buộc phải bước sang lộ trình Thiền tuệ Minh sát. Khi tâm đã định tĩnh, hành giả dùng cái biết trơ trọi, khách quan để soi rọi thẳng vào năm uẩn. Lúc này, thiền không còn là sự trốn tránh vào trạng thái an lạc nữa, mà là sự đối diện trần trụi với thực tại:
Hành giả nhìn thấy rõ sắc thân này chuyển động, hơi thở ra vào, nóng lạnh, cứng mềm chỉ là sự tương tác của bốn đại vật chất, hoàn toàn vô tri.
Hành giả thấy rõ các cảm thọ đau nhức hay hỷ lạc sinh lên rồi diệt đi, các tư tưởng sinh lên rồi biến mất trong từng sát-na cực kỳ chớp nhoáng.
Cơ chế bào mòn của Thiền tuệ vận hành qua hai giai đoạn:
Đoạn trừ từng phần (Tadanga-pahana): Mỗi một sát-na chánh niệm ghi nhận kịp thời sự sinh diệt của danh pháp và sắc pháp, hành giả lập tức chặt đứt một mắt xích của vô minh. Khi thấy rõ một cảm thọ đau nhức là vô thường, tâm sở sân hận ngủ ngầm không có cơ hội bén rễ. Khi thấy rõ một trạng thái an lạc là sinh diệt, tâm sở tham ái ngủ ngầm lập tức bị triệt tiêu. Nó bào mòn phiền não một cách âm thầm nhưng liên tục.
Đoạn diệt tuyệt căn (Samuccheda-pahana): Khi tuệ quán chín muồi, trải qua các tầng tuệ minh sát, Đạo tâm xuất hiện như một tia chớp tuệ giác tối thượng, đốt cháy toàn bộ hệ thống rễ ngầm của phiền não ngủ ngầm. Lúc bấy giờ, tà kiến chấp ngã và tham ái bị bẻ gãy hoàn toàn, không bao giờ có thể tái sanh trở lại trong dòng tâm thức nữa.
Để dễ hình dung nhất, quý vị hãy đọc bài kinh Cái Cán Rìu. Đức Phật dạy rằng, một người thợ đẽo củi hằng ngày cầm nắm vào chiếc cán rìu để làm việc. Anh ta không hề hay biết ngày hôm nay chiếc cán rìu đã mòn đi bao nhiêu mi-li-mét, anh ta cũng không thấy bụi gỗ bay ra rõ ràng sau mỗi nhát đẽo. Nhưng sau một tháng, một năm, anh ta nhìn lại thì thấy rõ ràng các dấu ngón tay của mình đã in sâu và chiếc cán rìu đã mòn vẹt đi từ lúc nào.
Sự thực hành thiền chánh niệm hằng ngày cũng y như vậy. Khi quý vị ngồi xuống giữ mình tỉnh giác trên thân tâm, quý vị có thể không cảm thấy mình đang đắc chứng cái gì vĩ đại, cũng không thấy phiền não mất đi lập tức. Nhưng mỗi một sát-na chánh niệm tỉnh giác là một lần quý vị đang lấy đi một chút năng lượng của tham, sân, si. Sống trọn vẹn trong chánh kiến và thực tánh pháp, theo thời gian, chiếc cán rìu phiền não tự động mòn vẹt và sụp đổ hoàn toàn.
CÂU HỎI 89 – CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Bạch Thầy, khi thực hành thiền trong thời gian gần đây. Con nhận ra con hay tự gây ấp lực cho chính bản thân mình khiến bị lo âu. Gần đây khi hành thiền các triền cái khởi lên và con đang cố gắng tinh tấn để vượt qua nó hằng ngày. Sáng nay khi hành thiền thì tim con đập nhanh, hồi hộp và có cảm giác bị nghẹt khí ở ngay cổ, con có tập cách thả lỏng nhưng vẫn chưa được. Kính xin Thầy chỉ dạy cách con hiểu đúng như thế nào về những điều này để thực hành đúng ạ.
ĐÁP
Quý vị nói rằng quý vị đang cố gắng tinh tấn để vượt qua triền cái hằng ngày. Chính cái từ cố gắng để vượt qua”này đã tố cáo một tà kiến ngầm ẩn trong tâm quý vị. Khi triền cái (tham, sân, hôn trầm…) khởi lên, quý vị không nhìn nó như một Pháp tự nhiên sinh diệt do duyên, mà quý vị coi nó là kẻ thù cần phải tiêu diệt, cần phải tống khứ. Sự nôn nóng muốn đạt đến sự bình an, muốn diệt trừ triền cái thực chất là Tham ái vi tế (muốn hoại diệt trạng thái xấu). Và khi triền cái chưa mất đi như ý muốn, tâm quý vị lập tức sinh ra thái độ bất mãn, bực dọc ngầm ẩn, đó chính là Sân hận. Quý vị đang dùng tâm Sân để đánh nhau với triền cái, rồi lầm tưởng đó là Chánh Tinh Tấn. Sự giằng xé nội tâm này chính là cội nguồn sinh ra áp lực và lo âu.
Khi tâm quý vị vận hành bằng năng lượng của sự căng thẳng, kiểm soát và lo âu, nó sẽ kích hoạt thuộc tính của Phong đại (yếu tố chuyển động, đẩy, gió) và Hỏa đại (yếu tố nhiệt độ) vận hành một cách hỗn loạn.
Phong đại bị dồn nén bởi ý chí kiểm soát của bản ngã sẽ chạy ngược lên vùng ngực và cổ, tạo ra cảm giác nghẹt khí, uất nghẹn. Hỏa đại và cấu trúc tâm lý lo âu thúc ép nhịp tim co bóp nhanh hơn, gây ra trạng thái hồi hộp. Khi quý vị tập cách thả lỏng nhưng vẫn chưa được, đó là vì cái ý chí muốn thả lỏng của quý vị vẫn tràn đầy sự mong cầu (mong cho hết nghẹt khí, mong cho tim đập chậm lại). Càng muốn thả lỏng bằng tâm mong cầu, quý vị lại càng gồng mình hơn.
Để trả lại sự thanh tịnh và cân bằng cho Ngũ Căn, tôi yêu cầu quý vị thực hiện đúng ba bước kỹ thuật sau đây ngay trên bồ đoàn:
🔴Bước 1: Thay đổi thái độ – Từ “Chiến đấu” chuyển sang “Quan sát” Đức Phật không dạy chúng ta thiền để “diệt trừ” cái gì cả, mà là để nhìn thấy trọn vẹn vạn pháp. Ngay khi ngồi xuống, hãy buông bỏ toàn bộ mục tiêu của thời thiền. Triền cái khởi lên, hãy để nó khởi lên. Tim đập nhanh, hãy để nó đập nhanh. Nghẹt khí, hãy để nó nghẹt khí. Quý vị phải nhớ rõ: Chúng là Pháp tự nhiên, chúng không phải là “tôi”, không phải là của quý vị. Quý vị không có quyền ra lệnh cho chúng phải biến mất. Hãy làm một người quan sát trơ trọi, khách quan, không can thiệp.
🔴Bước 2: Nhận diện trực diện cảm giác nghẹt khí và hồi hộp Thay vì cố né tránh cái nghẹt khí ở cổ để quay về hơi thở, hãy biến chính cái nghẹt khí và tim đập nhanh thành đề mục thiền quán. Khi thấy nghẹt khí, chỉ chánh niệm ghi nhận: Nghẹt khí, nghẹt khí hoặc Có cảm giác căng cứng đang hiện diện. Hãy đưa cái biết nhẹ nhàng, dịu dàng hướng về vùng cổ và ngực. Hãy nhìn thấu vào bản chất của cái nghẹt đó: Nó có đứng yên không? Hay nó đang rung động, đang biến hoại trong từng sát-na? Khi quý vị nhìn nó bằng tâm xả hoàn toàn (không ghét bỏ, không mong nó hết), nguồn năng lượng kiểm soát của bản ngã bị cắt đứt, Phong đại tự động được giải phóng, vùng nghẹt khí sẽ tự tan rã một cách tự nhiên.
🔴Bước 3: Chấp nhận cả sự “không thả lỏng được” Nếu quý vị cố thả lỏng mà không được, hãy chánh niệm ghi nhận luôn trạng thái đó: Tâm đang có sự kiểm soát, tâm đang không thả lỏng được. Hãy chấp nhận luôn cả sự bất lực của chính mình tại thời điểm đó. Khi quý vị chấp nhận trọn vẹn thực tại như nó đang là, ngay khoảnh khắc đó, sự bình an của Chánh niệm sẽ tự khắc thiết lập mà không cần quý vị phải nỗ lực gồng mình.
Hãy nhớ câu này: Cương quyết quá thời tinh tấn đưa đến phóng dật, nhu nhược quá thời tinh tấn đưa đến biếng nhác. Con đường đạo là con đường Trung đạo, nơi sự chánh niệm tỉnh giác vận hành như một dòng nước chảy nhẹ nhàng, bao dung và thấu suốt mọi hiện tượng.
Chúc quý vị tỉnh giác, buông xả bản ngã kiểm soát để thực chứng sự tịnh lặng hiện tiền.
Khải Tuệ Quang
CÂU HỎI 90 – CHỦ ĐỀ GIA ĐÌNH & ĐỜI SỐNG
HỎI
Dạ thưa thầy, tối hôm trước con đi ngoài đường, đang chuẩn bị rẽ vào ngõ chỗ con ở thì con thấy người đi xe máy phía trước không gạt chân trống, thay vì rẽ vào ngõ thì con đi thẳng lên để nhắc người ta. Lúc đó cũng có 2 cậu em chở nhau từ trong ngõ đi ra suýt va vào con, có lẽ vì nghĩ con rẽ vào ngõ nhưng lại đi thẳng, con nghe thấp thoáng người đó nói “** mày”” nhưng con chạy lên chỗ người đi xe không gạt chân trống để nhắc người ta, lúc đó con cũng có cảm giác khó chịu & có tiếng nói trong đầu “có người chửi kìa”. Nhưng con nhớ lời thầy theo tinh thần vô ngã và phòng hộ các căn thì suy nghĩ con lại thay đổi rằng “không có người chửi, không có người bị chửi” nên con đi tiếp, và theo kinh nghiệm của con nếu lúc đó để va chạm xảy ra và nổi sân sẽ rất phiền nên con đi tiếp nhưng trong lòng vẫn cảm thấy hơi khó chịu!
Tuy nhiên đêm đó con về không nặng lòng suy nghĩ về việc người khác xúc phạm mình (trước đây có lẽ con sẽ khó chịu cả đêm)
Thầy khai thị giúp con trong hoàn cảnh đó con quán như vậy đã đúng tinh thần “vô ngã” và “phòng hộ các căn chưa” ạ? Hay đó chỉ là con hành động theo bản năng sinh tồn để bảo đảm an toàn ạ? Con đa tạ thầy ạ!
ĐÁP
Tình huống đó quý vị xử lý rất tốt so với người đời, nhưng để gọi là đúng chuẩn Chánh niệm và Vô ngã của Nguyên thủy thì thực chất nó diễn ra thế này:
Về Phòng hộ các căn quý vị chưa phòng hộ kịp. Ngay khi tai nghe tiếng chửi, tâm Sân đã lập tức khởi lên dưới dạng cảm giác khó chịu và cái ý nghĩ mình đang bị chửi. Cửa ngõ giác quan lúc đó đã bị lọt lưới rồi. Nhưng quý vị hay ở chỗ là đã lập tức chữa cháy bằng Khéo tác ý ngay sau đó, không cho cơn sân leo thang thành hành động. Về Quán vô ngã, câu không có người chửi, không có người bị chửi, thực ra là quý vị đang dùng lý thuyết Pháp để đè nén phiền não. Đây là dùng tư duy khái niệm để ép cái Ngã tổn thương phải im lặng, chứ chưa phải là Tuệ quán thực chứng thấy rõ thực tánh Vô ngã. Nhưng giữa đường phố xô bồ, dùng lý thuyết để đè nén dập lửa Sân như vậy đã là quá tốt rồi. Việc quý vị sợ phiền phức mà đi tiếp chính là sự vận hành của Tàm và Úy – biết hổ thẹn và ghê sợ quả báo của tâm Sân. Quý vị biết sợ nghiệp xấu chứ không phải hèn nhát. Đó hoàn toàn là tư duy Chánh kiến, không phải bản năng.
Đêm về không nặng lòng là vì quý vị đã cắt được sự phóng dật, nhai lại chuyện cũ. Còn lúc đó vẫn hơi khó chịu là do dư chấn vật lý của cơn Sân ban đầu để lại trên cơ thể, tâm buông rồi nhưng năng lượng sinh học trên thân chưa lắng xuống kịp. Lần sau, thay vì đứng đó lý luận trong đầu để dỗ dành mình, quý vị chỉ cần quay cái biết nhìn thẳng vào cảm giác khó chịu đang thắt lại ở ngực hay cổ. Hãy cứ để nó khó chịu và quan sát nó tự sinh tự diệt mà quý vị không can thiệp hay làm chủ được nó. Lúc đó mới thực sự là chạm vào Vô ngã.
Cứ tự nhiên mà tu, đừng gồng mình ép mình phải hoàn hảo ngay nhé.
Mới tu mà đã biết áp dụng được như thế đã đáng khen rồi, cứ từng bước cố gắng tinh tấn rèn luyện bản thân mỗi ngày, sống giữ kỹ từng giới cho tốt, học và hiểu về Tâm của chính mình, khi hiểu rồi thì từ từ khéo huân tập nó dần. Tâm nó như 1 đứa trẻ con ương bước vậy, cần phải từ từ dạy nó. Không vội được nhé
Sādhu! Sādhu! Sādhu!