CÂU HỎI 111 – MINH VÀ THỨC TRONG NGŨ UẨN THỦ
HỎI:
Bạch Thầy. Con tri kiến như sau: Trong Thập nhị nhân duyên thì Vô minh —> Thức là nhân quá khứ. Danh sắc —> Hữu là hiện tại. Sanh – Già, Lão tử là quả tương lai. Trong cái Hiện tại ta phải quán Vô ngã không có gì là Tôi, của tôi. mọi cái đều do duyên và sinh do duyên mà diệt, không điều khiển được. Nhưng thưa Thầy có CÁI BIẾT khi tâm định tĩnh hay tâm tán loạn, rồi có CÁI BIẾT để kéo tâm về hơi thở, biết dừng lại ở THỌ – ÁI, có cái biết mình chưa thực chứng được vô ngã. Thì cái biết ấy chính là Minh (hoặc Vô minh khi không biết) đúng không ạ. Cái MINH đó chính là thức của hiện tại (thức trong Ngũ uẩn thủ). và cái MINH đó cũng chính là duyên để sanh khởi cái Thức (có MINH) trong tương lai. Đến lúc nào đó cái THỨC hiện tại nhận biết được đã hết vô minh, hết tham – sân – si, lậu hoặc thì đó là mục tiêu giải thoát đã hoàn thành.
ĐÁP:
Thức hay Thức uẩn chỉ đóng vai trò ghi nhận đối tượng một cách thuần túy, không có khả năng phân biệt đúng sai hay tự điều hướng tâm. Việc nhận diện được tâm định hay tán loạn, biết dừng lại ở Thọ và Ái, hoàn toàn là sự vận hành của Chánh niệm và Trí tuệ đi cùng với các Tâm thiện hiện tại. Minh chính là sự hiện diện của Tâm sở Trí tuệ. Trong hệ thống Siêu hình học, Trí tuệ thuộc về Hành uẩn, còn Thức là Thức uẩn. Hai pháp thực tính này thuộc về hai uẩn hoàn toàn riêng biệt, do đó không thể đánh đồng Minh chính là Thức trong ngũ uẩn thủ.
Trong nguyên lý Duyên khởi, Vô minh làm duyên sinh Hành, Hành làm duyên sinh Thức, mà cụ thể ở đây là Tái sanh thức. Đó là tiến trình gieo nghiệp để nhận lấy thức tái sinh trong luân hồi. Khi Minh xuất hiện, Vô minh bị dập tắt. Vô minh diệt thì Hành diệt, Hành diệt thì Tái sanh thức trong tương lai hoàn toàn bị đứt đoạn. Minh không bao giờ làm duyên để tạo ra bất kỳ một cái Thức nào ở tương lai. Nếu cho rằng Minh vẫn tiếp tục sinh ra một cái Thức tương lai dù là Thức có Minh, thì đó vẫn là sự nối dài của dòng chảy sinh tử, chưa hề có sự giải thoát rốt ráo.
Khi Vô minh cùng các phiền não Tham Sân Si bị dập tắt hoàn toàn bằng Bát Chánh Đạo, dòng gieo tạo nghiệp dừng lại. Khi thân xác này hoại diệt, do không còn Vô minh và Hành làm duyên nên không còn một Tái sanh thức nào khởi lên nữa. Sự chấm dứt hoàn toàn và không còn dư tàn của dòng chảy Ngũ uẩn đó mới chính là Vô dư Niết-bàn.
CÂU HỎI 112 – TIẾNG ĐỘNG, SỰ GIẬT MÌNH VÀ LỐI MÒN PHẢN XẠ TRONG TÂM
HỎI:
Kính Thưa thầy Khải Tuệ Quang!
Hiện con có khúc mắc lớn nhờ thầy tháo gỡ cho con .
Mấy chục năm trước con có chứng kiến hiện tượng sét đánh ( khi đó chỉ có 1 mình con ), tiếng sét Cực lớn đập vào tai + các chùm tia lửa điện bắn tung toé trên cao xuống rơi liên tiếp tạo thành dòng thác lửa ngay trước mặt con chỉ cách vài m. Toàn thân con run rẩy, tim đập cực nhanh, sự sợ hãi khủng khiếp…tuy thân hoàn toàn không bị xây sát gì.
Từ đó hễ nghe tiếng động lớn đều làm con giật mình, và sợ hãi. trong khi những người xung quanh đều biết chỉ là tiếng động mạnh , họ không hề giật mình và sợ hãi.
Cho đến bây giờ , khi con ngồi thiền đang chú ý quan sát hơi thở nếu có tiếng động xảy ra , như tiếng gõ đập cửa, ai đó nói quá lớn, tiếng xe rú…
Khi tai con nghe thấy ngay tiếng động đầu tiên , con giật mình thì cùng lúc đó 1 cảm giác sợ hãi + kèm theo sự rùng mình + như có 1 dòng điện 1 chùm sáng chạy rất nhanh từ đầu xuống toàn thân rồi nhanh chóng mất đi. + Ngay khi con nhận thức rõ biết đó là tiếng động gì ở bên ngoài sự sợ hãi Cũng mất dần.
Con trở về quan sát hơi thở ngay, thấy tâm còn chút hồi hộp rồi tự mất dần , Tâm an trở lại .
Thỉnh thoảng có ngày giờ thiền xảy ra lặp lại 2 lần như vậy .
Thưa thầy có phải tiếng động con gặp phải khi ngồi thiền , nhĩ căn tiếp nhận thanh trần sinh khởi nhĩ thức , sự hội tụ nhanh chóng căn trần thức sinh khởi nhĩ xúc , rồi sinh cảm thọ giật mình + sợ hãi
cảm thọ vừa sinh hiện tại cũng là duyên kéo hạt giống cũ là cảm thọ sợ hãi cùng cực khi tai nghe tiếng sét + mắt nhìn thấy tia lửa điện đã được cất giấu trong dòng chảy tâm thức , chúng đã biến thành hạt giống nghiệp bất thiện ngủ ngầm tuỳ miên tạo thành 1 lối mòn phản xạ sự bất an , nay lập tức được kích hoạt khi có tiếng động trỗi dậy cùng lúc . nên con như thấy chúng hiện lên dòng điện chạy + chùm sáng và sợ hãi xưa kia hiện về.
Xin thầy chỉ giáo cho con trường hợp con gặp phải khi ngồi thiền như đã tả ở trên.
Giúp con hiểu đúng và rõ ràng nhất theo chánh pháp vì con hiểu chưa sâu nên lúng túng khi diễn giải.
Hiện tượng ngủ ngầm nếu có của quá khứ ( nghiệp xấu ) nhanh chóng được bào mòn và hết dần, cần phải thực hiện từng bước như thế nào hàng ngày – Để khi ngồi thiền tai gặp tiếng động mà không bị phóng tâm gây ra
có cảm thọ sợ hãi nữa ạ .( dù xảy ra rất nhanh rồi mất đi , con trở về hơi thở tâm còn hồi hộp, theo con điều đó đã làm tổn hại năng lượng rất lớn cho thân và tâm ạ) .
Con xin thành kính tri ân thầy rất nhiều.
ĐÁP:
Sự nhầm lẫn lớn nhất của quý vị là cho rằng cảm thọ sợ hãi năm xưa được cất giấu hay lưu kho trong dòng tâm thức để rồi chờ duyên trỗi dậy. Trong giáo lý chân thật của Đức Phật, không có bất kỳ cảm thọ hay trạng thái tâm nào có thể đóng gói để cất đi. Mỗi cảm thọ, mỗi sự sợ hãi khi sinh lên đều lập tức diệt rụi hoàn toàn ngay trong từng khoảnh khắc ngắn ngủi. Cảm thọ sợ hãi của biến cố tiếng sét năm xưa đã chết hoàn toàn từ nhiều năm trước, nó không hề tồn tại ở bất kỳ đâu trong hiện tại.
Thứ mà quý vị đang gánh chịu hôm nay không phải là một hạt giống cảm thọ cũ bị đánh thức, mà là sự vận hành của một lối mòn phản xạ cực mạnh từ quá khứ kết hợp với khuynh hướng sợ hãi ngủ ngầm.
Biến cố tiếng sét năm xưa quá dũng mãnh, nó tạo nên một ấn tượng sâu sắc, đóng vai trò như một lực nâng đỡ mạnh mẽ hằn thành nếp rãnh trong tâm thức. Khi tai quý vị tiếp xúc với một tiếng động lớn đột ngột, tâm thức chưa kịp định hình thì ngay lập tức theo lối mòn cũ rơi thẳng vào trạng thái bất an và sợ hãi.
Bản chất của sự sợ hãi thực chất là một trạng thái tâm bất thiện mang tính chống đối. Khi tâm chống đối và sợ hãi này bùng phát quá nhanh, nó tác động trực tiếp và sinh ra các trạng thái vật lý trên cơ thể. Cảm giác như có dòng điện xối xả, chùm sáng chạy dọc thân, sự rùng mình hay tim đập nhanh không phải là phép thuật hay năng lượng tâm linh gì kỳ bí, mà chính là những hiện tượng vật lý do chính cái tâm sợ hãi kia khởi tạo trên thân xác quý vị. Ngay sau đó, khi sự nhận biết khởi lên, quý vị biết rõ tiếng động từ đâu đến, tâm chống đối dịu xuống thì các cảm giác vật lý kia cũng tự động tan biến.
Quý vị đang lúng túng và lo sợ vì quý vị nhìn nhận hiện tượng này bằng sự dính mắc. Quý vị gán nhãn cho nó là nghiệp xấu, là tổn hại năng lượng, rồi sanh tâm mong muốn nó không được xuất hiện khi ngồi thiền. Chính cái mong muốn không bị giật mình hay không bị sợ đó lại là một tầng tâm chống đối mới. Quý vị đang vô tình dùng một sự bực bội mới để đè nén nỗi sợ cũ. Muốn bào mòn và dập tắt hoàn toàn phản xạ này, quý vị phải thay đổi hoàn toàn cách ứng xử trong khi hành thiền.
Trước hết, hãy chấp nhận rằng sự giật mình ban đầu và nhịp tim tăng tốc là phản xạ tự nhiên của thân xác dưới tác động của điều kiện quá khứ, quý vị không thể đè nén hay cấm đoán nó. Khi tiếng động lớn vang lên, sự giật mình xuất hiện, dòng điện hay chùm sáng chạy dọc thân thể, ngay thời điểm đó, đừng vội vã tháo chạy hay cố gắng kéo tâm về lại hơi thở ngay lập tức để trốn tránh. Hãy dũng cảm quay sự nhận biết chiếu soi trực tiếp vào chính cảm giác đó. Quý vị hãy nhận diện rõ ràng rằng dòng điện hay sự rùng mình này chỉ là hiện tượng vật lý trên thân đang vận hành, sự sợ hãi hay hồi hộp này chỉ là trạng thái tâm đang sinh khởi. Hãy đứng ở vị trí của một người quan sát hoàn toàn khách quan, nhìn thẳng vào cảm giác như dòng điện đó mà không gán bất kỳ câu chuyện nào, không nghĩ đây là vết thương quá khứ, không nghĩ đây là cái tôi đang sợ. Quan sát xem dòng điện đó sinh lên ra sao, biến đổi thế nào và diệt đi ra sao.
Khi quý vị dùng sự tỉnh giác và trí tuệ để quan sát sự giật mình ngay tại thời điểm nó xảy ra, dòng chảy tâm thức không còn bị kéo theo phản xạ chống đối nữa, mà đã chuyển thành sự nhận biết có trí tuệ. Mỗi một lần quý vị tỉnh giác ghi nhận cơn giật mình mà không bị nó cuốn đi, quý vị đã bẻ gãy một mắt xích của lối mòn phản xạ, đồng thời đào tận gốc khuynh hướng sợ hãi ngủ ngầm. Khi nếp rãnh cũ bị bào mòn hoàn toàn theo thời gian, dù tiếng động bên ngoài có lớn đến đâu, tai nghe chỉ dừng lại ở tai nghe, thân tâm quý vị vẫn sừng sững bình thản.