Phần trước: Góc Hỏi Đáp & Giải Nghi (Câu 121–130)
CÂU HỎI 131 – TU TẠI GIA VÀ XUẤT GIA
HỎI:
Bạch Thầy con xin hỏi:
Nếu đủ điều kiện thế gian nghĩa là ko hoặc rất ít phải lo tài chính công việc, gia đình con cái, và có thể ẩn tu sống phần lớn thời gian là 1 mình, thực hiện nghiêm chỉnh Bát chánh đạo, Giới Định Tuệ, chánh niệm, thiền định tại gia.
So với việc Xuất gia đi tu như các vị Tỳ kheo Nam Tông.
Thì như thế nào lợi lạc hơn cho thân tâm trên con đường tu tập ạ.
Mong Thầy hoan hỷ chỉ bảo ạ.
ĐÁP:
Hàng cư sĩ khi hội đủ duyên lành và kiên trì thực hành Giới – Định – Tuệ hoàn toàn có thể chứng đạt các tầng Thánh quả ngay giữa đời sống hằng ngày. Thời Đức Phật tại thế, vô số vị cư sĩ như ngài Cấp Cô Độc, bà Tỳ-xá-khư hay vua Bình-sa-vương đều chứng đạt các tầng Thánh mà vẫn sống trong hình tướng người áo trắng. Nếu quý vị sở hữu điều kiện thế gian lý tưởng không vướng bận tài chính, gia đình và có thời gian ẩn tu, thực hành Bát Chánh Đạo đó là một phước báu vô cùng lớn. Môi trường này hoàn toàn đủ để quý vị tiến rất xa trên con đường thanh lọc tâm, đoạn trừ các tầng phiền não và gặt hái những lợi lạc vô giá.
Tuy nhiên, khi đặt lên cán cân so sánh về sự rốt ráo và mức độ thuận lợi cho con đường giải thoát, có sự khác biệt rất rõ giữa hai hình thái:
Thứ nhất, về sự tháo gỡ bám chấp. Ẩn tu tại gia là sự tự giác trong một môi trường do chính mình làm chủ. Dù không phải lo tài chính, hình tướng cư sĩ và sự làm chủ hoàn cảnh vẫn ngầm giữ lại một vùng an toàn cá nhân. Trong khi đó, xuất gia là sự cắt đứt triệt để mọi quyền sở hữu và hình tướng thế gian. Vị Tỳ-kheo buông bỏ tất cả, sống hoàn toàn bằng sự cúng dưỡng của thế gian, đặt mình vào sự thu thúc ngũ quan từng phút giây. Sự xả bỏ này bào mòn tận gốc cái Tôi và sự ngạo mạn vi tế nhanh hơn rất nhiều.
Thứ hai, về ranh giới chứng đạt. Người cư sĩ có thể thực hành và đắc từ Sơ quả đến Tam quả Bất Lai ngay tại nhà. Nhưng nếu một vị cư sĩ tích lũy đủ duyên lành để chứng đạt tầng Thánh cuối cùng (A-ra-hán), thì do hình tướng và đời sống cư sĩ không đủ sức gánh vác năng lực thanh tịnh tuyệt đối của quả vị này, vị đó bắt buộc phải xuất gia ngay trong ngày hoặc sẽ nhập Niết-bàn.
Vì vậy, nếu chưa thể xuất gia, việc quý vị ẩn tu tại gia với đầy đủ điều kiện thuận lợi là một con đường cực kỳ quý giá để đắc đạt các tầng Thánh quả đầu tiên. Nhưng nếu xét về sự trọn vẹn, sự bảo hộ của kỷ luật nghiêm ngặt và là môi trường tối ưu nhất để chấm dứt hoàn toàn sinh tử, đời sống xuất gia vẫn luôn là đỉnh cao thù thắng hơn.
CÂU HỎI 132 – THAM DỤC VÀ SÂN ĐỘC TRONG NĂM TRIỀN CÁI
HỎI:
Dạ, kính Bạch Thầy!
Con không hiểu tham dục và sân độc ở năm triền cái khác với tham và sân thông thường như thế nào
Dạ, con Kính Thầy mở lòng Bi Mẫn giảng dạy cho con hiểu rõ ạ, con thành kính tri ân Thầy!!!
ĐÁP:
Sự khác biệt giữa tham, sân thông thường và tham dục, sân độc trong năm triền cái nằm ở chức năng ngăn che đối với tiến trình rèn luyện tâm trí. Tham và sân thông thường là những phản ứng tâm lý xấu phát sinh hằng ngày khi quý vị đối diện với thế giới bên ngoài. Thấy món đồ đẹp thì nổi lòng thích thú, nghe lời khó nghe thì sinh bực bội…. Đây là những tâm lý bất thiện căn bản luôn chực chờ trong đời sống thường nhật. Tuy nhiên, chúng chỉ chính thức trở thành triền cái – tức là bức màn che lấp – khi đóng vai trò là chướng ngại trực tiếp ngăn cản quý vị phát triển sự tập trung và trí tuệ:
Tham dục (màn che ham muốn): Là sự bám chấp mạnh mẽ vào năm giác quan (nhìn, nghe, ngửi, nếm, xúc chạm). Nó giống như một chất keo dính kéo văng tâm ra bên ngoài, làm tâm liên tục xáo động, chạy theo sự hưởng thụ và hoàn toàn không thể lắng sâu vào sự tĩnh lặng.
Sân độc (màn che chống đối): Là sự bực bội, bất an, oán trách hay thái độ không hài lòng ngầm thiêu đốt bên trong. Nó như một ngọn lửa làm sôi nguồn nước tâm trí, khiến sự an tĩnh hoàn toàn biến mất và dập tắt lòng thương yêu chân thật.
Tham và sân thông thường là chất độc làm ô nhiễm tâm, còn khi đã trở thành triền cái, nó giống như một bức tường dày hay một đám mây mù che bít hoàn toàn tầm nhìn, khiến tâm trí quý vị rơi vào mờ đục, không thể tập trung và không thể thấy rõ bản chất thật sự của thân tâm mình.
CÂU HỎI 133 – CHÁNH NIỆM TRƯỚC CẢM XÚC
HỎI:
– Trước khi 1 cảm xúc nó kịp tạo thành lời nói hay hành động, nó có 1 khoảng trống. Mà ngay giây phút đó thiếu như lý tác ý và chánh niệm thì mọi chuyện sẽ quá muộn nhé
– Thưa Thầy. Con thấy nó quá nhanh so với mức độ tỉnh giác và Chánh niệm của con ạ. Con thấy mình bị cảnh Trần tri phối và tâm vẫn rất nhiều phóng dật. Công phu tu tập chưa được bao nhiêu.
ĐÁP:
Khi con tự nhủ rằng mình đã quán chiếu rồi cho nó tan đi, thực chất con chỉ đang dùng lý thuyết để xoa dịu và che giấu cái ngã vừa mới ngoi lên mà thôi. Việc con thấy tiến trình đó diễn ra quá nhanh rồi than thở rằng công phu mình chưa tới đâu lại là một cái bẫy khác. Con đang dùng cái tôi để đi đua tốc độ với các sát-na tâm và muốn kiểm soát thực tại. Tiến trình của tâm diễn ra cực kỳ mau lẹ, con không thể biến chánh niệm thành chiếc khiên nhảy ra chặn cảnh trần, cũng không thể ép tâm phải chạy nhanh hơn cảm xúc. Khi con thở dài tự trách bản thân bị cảnh trần chi phối, con lại tiếp tục nuôi dưỡng tâm sân hướng vào chính mình.
Tu tập không phải là gồng mình lên đè nén hay rượt đuổi. Ngay khoảnh khắc con vừa nhìn thấy chữ nghĩa của người ta, nếu có như lý tác ý, con sẽ thấy đây chỉ là cảnh sắc, mỗi người có tích lũy duyên nghiệp khác nhau, không có gì để phải hơn thua hay buồn phiền. Còn nếu cảm thọ ưu buồn hay tâm ngã mạn đã lỡ bùng lên rồi, thì ngay giây phút con nhận ra tâm mình đang ngã mạn, chính sự nhận biết đó đã là chánh niệm rồi. Thứ con cần thay đổi không phải là tốc độ của chánh niệm, mà là thái độ đối diện với thực tại. Lần sau, hễ thấy tâm ngã mạn hay sự bực bội khởi lên, con chỉ cần nhìn rõ nó đang vận hành, thấy nó sinh rồi tự diệt, hoàn toàn vô thường, khổ và vô ngã. Nhìn thấu sự thật ngay trên thân tâm mình như vậy mới là con đường tứ niệm xứ chân thật.
Mới tu tập chánh niệm còn non yếu nên mới cần liên tục quán sát Tâm hàng ngày, khi quán sát nhiều và thuần thục thì công phu chánh niệm nó sẽ tăng trưởng, và tâm nó vận hành một cách tự nhiên không cần phải tư duy bằng trí năng như trước nữa.
Khi mới tu tập thì sẽ thường phải ngẫm thầm trong đầu kiểu : đây là bất lạc thọ, đây là ngã mạn. Không phải là tôi của tôi. Nên thời tôi chấp thủ vào sẽ càng thêm đau khổ cho mình và cho người khác
Lâu dần tâm nó được huấn luyện, nó vận hành 1 cách tự nhiên mà không có phải kiểu suy nghĩ bằng trí năng như vậy nhé
CÂU HỎI 134 – CHÁNH NIỆM, NHƯ LÝ TÁC Ý VÀ TỨ CHÁNH CẦN
HỎI:
Bạch thầy. Đoạn video trên thì Sư nói khi Chánh niệm quên sạch. Khi ấy Như lý tác ý hay tứ chánh cần sẽ ở đâu ạ?
Thầy chỉ dạy cho con ạ🙏.
ĐÁP:
Cụm từ quên sạch ở đây nghĩa là buông bỏ sự suy nghĩ, phân tích, lý luận bằng chữ nghĩa hay kiến thức sách vở, chứ tuyệt đối không phải là vứt bỏ các thiện pháp.
Khi chánh niệm vận hành chân thật trên thực tại, như lý tác ý và tứ chánh cần không hề biến mất hay đứng bên ngoài, mà đang tự động ngầm vận hành đồng thời trong cùng một khoảnh khắc tâm. Lúc này, như lý tác ý chính là sự hướng tâm tự nhiên, đúng đắn vào thực tại đang diễn ra mà không cần mượn đến lời nhắc thầm hay sự dán nhãn bằng trí năng. Còn tứ chánh cần chính là sức mạnh tinh tấn ngầm ẩn giúp duy trì sự hay biết sạch sẽ và ngăn ngừa các bất thiện khởi sinh. Bộ ba này đã thấm nhuần, phối hợp nhịp nhàng và trở thành một tiến trình vận hành tự động trong dòng tâm thức.
Việc quý vị thắc mắc các pháp nằm ở đâu khi quên đi chữ nghĩa thực chất chỉ là do trí năng phàm phu đang dùng lý thuyết để mổ xẻ thực tại. Chỉ cần sống trọn vẹn với sự hay biết tự nhiên, toàn bộ các pháp thiện sẽ tự động có mặt đầy đủ.
CÂU HỎI 135 – NHẬN DIỆN VÀ CHUYỂN HÓA NGÃ MẠN
HỎI:
Thưa Thầy, Hôm nay Con quán chiếu thân tâm con nhận thấy mình có lúc khởi lên Tâm ngã mạn. Con mong được Thầy chỉ dạy cho con cách nhận diện kịp thời và phương pháp tu tập để chuyển hóa, đối trị trong tu tập và giao tiếp hàng ngày ạ.
ĐÁP:
Ngã mạn là một tâm sở bất thiện vận hành dựa trên sự so sánh. Nó thường diễn ra qua ba thái cực: thấy mình hơn người rồi sinh ra coi thường, thấy mình bằng người rồi sinh ra ganh đua, hoặc thấy mình kém người rồi sinh ra tự ti, mặc cảm. Cả ba dạng so sánh này đều xuất phát từ sự chấp thủ vào một cái Tôi cố định. Để nhận diện kịp thời trong giao tiếp hằng ngày, quý vị cần quan sát sự chuyển động của tâm ngay khi va chạm cảnh trần. Bất cứ khi nào thấy mình bắt đầu đánh giá người khác, tự hào về tri thức, giới đức hay công phu tu tập của bản thân, hoặc cảm thấy khó chịu khi không được coi trọng, thì ngay khoảnh khắc đó ngã mạn đang có mặt. Khi phát hiện ra nó, quý vị tuyệt đối không nên đè nén hay tự trách bản thân, vì sự tự trách thực chất lại là tâm sân hướng vào chính mình. Quý vị chỉ cần nhận biết đơn thuần rằng tâm đang có ngã mạn, biết rõ trạng thái đó đúng như nó đang là. Sự ghi nhận khách quan đó chính là chánh niệm.
Để chuyển hóa và đối trị triệt để, quý vị hãy dùng Tuệ Quán để nhìn thấu bản chất của ngã mạn. Ngã mạn cũng chỉ là một trạng thái tâm do duyên sinh, đến rồi diệt, hoàn toàn vô thường, khổ và vô ngã. Nó không phải là quý vị, không phải là của quý vị. Khi nhìn thấy ngã mạn chỉ là một sát-na tâm vận hành theo quy luật tự nhiên chứ không có cái Tôi nào ở đó, sự chấp thủ sẽ tự động buông rơi. Song song đó, trong đời sống hằng ngày, quý vị nên thực hành như lý tác ý về quy luật Nghiệp báo và Vô ngã. Hãy hiểu rằng mọi hiểu biết, tài năng hay công phu mà quý vị có được hôm nay đều nhờ duyên lành tích lũy và sự hỗ trợ của muôn vạn nhân duyên xung quanh, không có điều gì do một cái Tôi tự làm ra. Khi nhìn ai cũng thấy họ có tích lũy duyên nghiệp riêng, quý vị sẽ dễ dàng mở lòng tôn trọng, lắng nghe và giữ được sự khiêm hạ tự nhiên.
Thực hành Tứ Niệm Xứ không phải là cố đè nén để tâm trở nên hoàn hảo, mà là duy trì sự hay biết liên tục và chân thật trên mọi trạng thái thân tâm.
Chúc quý vị luôn vững vàng trên con đường thực hành.
CÂU HỎI 136 – TÂM SÂN VI TẾ VÀ BI LỤY
HỎI:
Thưa Thầy từ khi con tu tập con thấy ko muốn tham gia các cuộc vui chơi hay cf rồi chụp ảnh gì hết. Nhưg giờ các bạn con vẫn ăn chơi và chụp ảnh suốt ngày rồi những những lời ca tụng khi đó con có tác ý ko thấy thik và có phần ko hài lòng và con lướt đi và cũng ko bình luận gì. Nhưg khi đó con cũng kịp chánh niệm là tâm con đang ko vừa lòng với nhóm bạn vì nghĩ ăn chơi khoe khoang. Nhưg khi con nhìn những hình ảnh các trẻ e nghèo hoặc hoàn cảnh khó khăn mất cha mẹ con khởi tâm bi luỵ ạ. xin Thầy cho con hỏi khi con tác ý ko thấy hài lòng với nhóm bạn thì đó có phải tâm bất thiện ko ạ. Con mong Thầy khai ngộ giúp con để con hiểu và quán chiếu ạ 🙏
ĐÁP:
Những gì quý vị đang trải qua thực ra là tâm lý rất thường gặp của một người mới bước chân vào con đường tu tập, không có gì phải quá hoang mang. Nói một cách thẳng thắn thì việc quý vị cảm thấy không hài lòng hay khó chịu khi nhìn bạn bè ăn chơi, khoe khoang chính xác là một dạng tâm sân vi tế. Khi bắt đầu biết quay về bên trong, biết sống chánh niệm và buông bớt những cuộc vui vô bổ, tâm mình rất dễ ngầm dựng lên một tiêu chuẩn đạo đức rồi tự cho mình đúng, mình sạch hơn người khác. Từ cái thấy đó, hễ nhìn ra ngoài thấy ai chưa tu, còn đắm chìm trong cảnh trần là lòng lại khởi lên sự phán xét, coi thường hoặc bực bội. Đó chính là cái bẫy của bản ngã tu hành. Tuy nhiên, điều rất lành là quý vị đã kịp thời chánh niệm để thấy ra sự không vừa lòng đó ngay lúc nó xuất hiện. Sự ghi nhận khách quan đó mới chính là tâm thiện. Lần sau, thay vì bực phiền, quý vị chỉ cần hiểu đơn giản rằng mỗi người đều có dòng chảy duyên nghiệp riêng. Họ chưa đủ duyên quay về bên trong thì họ sống như vậy. Quý vị chỉ cần nhìn thấy tâm khó chịu vừa ngóc đầu lên rồi buông xuống, không cần tự trách hay dán nhãn bản thân.
Còn về cảm giác bi lụy khi nhìn thấy trẻ em nghèo khổ hay những hoàn cảnh bất hạnh, quý vị cần nhìn nhận rõ ràng rằng đây chưa phải là tâm bi chân thật. Trong sự vận hành của tâm thức, sự bi lụy, xót xa đến mức làm lòng mình trĩu nặng hay đau đớn thực chất lại là tâm ưu sầu đi kèm với thọ bất lạc. Nó chính là kẻ thù gần của tâm bi. Tâm bi chuẩn xác luôn đi kèm với sự sáng suốt, bình an và mong muốn giúp đỡ. Còn khi thấy cảnh khổ mà tâm mình sụp đổ, buồn thương bi lụy thì đó là do tâm đang bị đồng hóa với cảnh. Muốn thương người một cách đúng đắn, quý vị phải nhìn họ bằng trí tuệ về nghiệp báo. Chúng ta thương xót và sẵn sàng giúp đỡ trong khả năng, nhưng lòng vẫn giữ được sự bình thản trước quy luật nhân quả của từng chúng sinh.
Tu tập không phải là biến mình thành một vị thầy đứng trên cao phán xét thế gian, cũng không phải là để tâm mình trôi dạt theo mọi nỗi đau của đời. Điều cốt tủy chỉ đơn giản là duy trì sự hay biết rõ ràng, trung lập trên mọi trạng thái thân tâm. Biết rõ cả khi tâm sân khởi lên, biết rõ cả khi tâm ưu sầu xuất hiện, để thấy tất cả chúng đều do duyên sinh rồi tự diệt, hoàn toàn không có một cái tôi nào ở đó.
Chúc quý vị luôn giữ được sự quan sát tinh tế này trên con đường thực hành.
CÂU HỎI 137 – CẢM GIÁC KHÔNG ĐƯỢC TÔN TRỌNG
HỎI:
Bạch thầy, tối hôm qua con đi mua đồ, tới lúc thanh toán bạn nhân viên hỏi con là “chuyển khoản hay tiền mặt”? Con lại khởi cảm giác sân khó chịu “sao lại hỏi trống không như vậy”? Rồi tiếp theo đó là một chuỗi diễn giải trong đầu theo kiểu thế tục “mình không được tôn trọng”, “sao lại nói với khách hàng như vậy”, “phải báo quản lí để chấn chỉnh lại”… Sau đó con quán xét lại tinh thần “vô ngã” và nhớ lại những gì thầy dạy, con nhận thấy những suy nghĩ và hành động mà con định làm là bất thiện để thỏa mãn cái tôi và có thể gây hại đến người khác. Con thấy trong đời sống rất hay gặp phải trạng thái tâm khởi lên “mình không được tôn trọng”, thầy khai ngộ giúp con tình huống con gặp phải con thực hành như vậy đã có tiến bộ chưa ạ?
Con kính tri ân thầy khai ngộ ạ!
ĐÁP:
Bản chất thực tại rốt ráo ngay khoảnh khắc va chạm chỉ đơn thuần là âm thanh va vào màng tai. Bản thân câu nói chỉ là âm thanh vô tư, hoàn toàn không mang bản chất tôn trọng hay xúc phạm. Nhưng chỉ trong một sát-na, cái Tôi lập tức nhảy ra dán nhãn câu nói đó là trống không, rồi từ sự dán nhãn đó khởi lên tâm sân đi kèm với thọ bất lạc. Cái gốc của trạng thái cảm thấy mình không được tôn trọng thực chất chính là Tâm Ngã Mạn kết hợp với Ngã Kiến. Nó ngầm định ra một vị thế: Tôi là khách hàng, tôi bỏ tiền ra thì tôi phải được đối xử tử tế, phải được chào hỏi đàng hoàng. Khi thực tế bên ngoài không khớp với cái khuôn mà bản ngã tự dựng lên, tâm liền phản ứng bằng sự khó chịu. Sau đó, tâm tiếp tục phóng chiếu ra một chuỗi suy nghĩ dài dằng dặc như phải báo quản lý, phải chấn chỉnh… Chuỗi suy nghĩ đó thực chất chỉ là ngón đòn của bản ngã nhằm tìm lại cảm giác quyền lực và thỏa mãn cái Tôi bị tổn thương.
Điều tuyệt vời là quý vị đã không bị cuốn phăng đi theo chuỗi tư duy đó. Việc quý vị nhớ lại lời dạy, quán xét về tính Vô ngã để thấy hành vi định làm là bất thiện chính là sự vận hành của Như Lý Tác Ý. Ở giai đoạn này, dùng tư duy đúng đắn để kéo tâm lại như vậy là hoàn toàn chính xác và rất cần thiết. Tiếp theo trên con đường tu tập, khi công phu nhạy bén hơn, quý vị có thể tiến thêm một bước nữa: Không cần phải phân tích hay lý luận đúng sai nữa. Ngay khoảnh khắc người ta hỏi trống không và cái cảm giác mình không được tôn trọng vừa chớm ngóc đầu lên, quý vị chỉ cần quay về nhìn thẳng vào sự căng chèn, bực bội đang hiện diện trên thân tâm mình. Hãy nhận biết nó một cách khách quan: Có tâm sân đang khởi lên, có ngã mạn đang đòi hỏi. Khi nhìn thấu rằng cảm giác bị xúc phạm đó chỉ là một trạng thái tâm do duyên sinh ra rồi sẽ diệt đi, hoàn toàn không có một cái Tôi nào thật sự tồn tại để bị thiếu tôn trọng, quý vị sẽ thấy câu nói của người nhân viên nhẹ hẫng như gió thoảng qua tai.
Những va chạm nhỏ nhặt trong đời sống hằng ngày chính là trường thiền sống động nhất. Quý vị đã bắt đầu biết đem Chánh Pháp vào cuộc sống thực tế thay vì chỉ nằm trên lý thuyết. Chúc quý vị tiếp tục duy trì sự quan sát tinh tế này!
CÂU HỎI 138 – VÔ NGÃ VÀ TRÁCH NHIỆM TRONG GIAO TIẾP
HỎI:
Thưa thầy, con hiểu Đức Thế Tôn dạy “vô ngã” có nghĩa là “chân đế”, nhưng thế giới “tục đế” loài người vẫn dùng các danh xưng, quy tắc xưng hô, giao tiếp để đảm bảo phép tắc lịch sự, lễ phép trong đời sống.
Vậy khi người ta nói một câu trống không, không có chủ ngữ, vị ngữ, không đảm bảo quy tắc giao tiếp lịch sự theo thế gian quy ước nhưng do vô tình tập khí cũ thì có tạo nghiệp bất thiện không ạ? Hồi mới học giáo lý “vô ngã” con không hiểu nổi “vô ngã” thì ai chịu trách nhiệm khi làm sai quy tắc, và đã “vô ngã” thì quy tắc có ý nghĩa gì? Nhưng giờ con hiểu hơn rồi ạ!
ĐÁP:
Cốt tủy tạo nên nghiệp nằm ở tác ý, tức là ý định trong tâm. Nếu trong khoảnh khắc thốt ra câu nói, tâm hoàn toàn không có ý định khinh mạn, coi thường hay xúc phạm ai, thì hành vi ấy không hình thành nghiệp ác sâu nặng về lời nói. Tuy nhiên, việc để lời nói bộc phát thô tháo theo thói quen lại phản ánh một sự thật rõ ràng: ngay giây phút đó sự hay biết đã hoàn toàn vắng mặt. Sự vắng mặt của chánh niệm chính là sự có mặt của tâm si, mà tâm si chính là một dạng tâm bất thiện. Hơn nữa, xét trên thực tế đời sống, một hành vi thiếu lịch sự dù do vô tình vẫn lập tức trổ ra quả xấu, đó là gây nên sự khó chịu, sự hiểu lầm và làm tổn hại đến tình cảm giữa người với người.
Vô ngã không phải là gạt bỏ trách nhiệm hay biến mọi thứ thành hư vô. Vô ngã có nghĩa là không có một cái tôi cố định hay một ông chủ vĩnh hằng đứng đằng sau điều khiển, nhưng tiến trình nhân quả thì vận hành liên tục và chính xác tuyệt đối. Tuy không có một cái tôi thật sự đứng ra chịu trách nhiệm, nhưng dòng tâm thức nào gieo ý định thì chính dòng tâm thức đó phải nhận gặt kết quả tương ứng. Nhân quả tự nó vận hành nghiêm ngặt mà không cần đến sự tồn tại của bất kỳ cái tôi nào. Các quy tắc ứng xử và phép tắc lịch sự ở đời thực chất có ý nghĩa rất sâu sắc. Chúng sinh ra không phải để nuôi dưỡng cái tôi, mà là phương tiện để giữ gìn sự trật tự, hòa hợp và thể hiện sự tôn trọng đối với mọi người xung quanh. Một người càng hiểu sâu về sự thật vô ngã thì lại càng phải là người sống chuẩn mực, từ tốn và nhã nhặn nhất. Khi bản ngã thu nhỏ lại, sự đòi hỏi và ngã mạn giảm đi, lời ăn tiếng nói sẽ tự nhiên trở nên nhu hòa và chan chứa sự thấu hiểu.
Do đó, đừng bao giờ đem hai chữ chân đế hay thói quen cũ ra để làm bình phong che đậy cho sự thô tháo và thiếu tỉnh giác của bản thân. Sự hiểu biết chánh pháp chân thật không nằm ở sự suy diễn chữ nghĩa trên lý thuyết, mà phải được thể hiện qua sự tinh tế, nhã nhặn và sự hay biết rõ ràng trong từng cử chỉ, lời nói hằng ngày.
Nói vậy để quý vị hiểu cho rõ, cho dù quý vị có vào rừng sâu hang núi, có dùng nick FB ẩn danh để phỉ báng người khác, hoặc chưa có hành động phỉ báng người khác, mà trong lòng quý vị sân hận muốn hủy hoại đối phương thì ngay khoảnh khắc đó quý vị cũng đang tiến gần hơn vào 4 đường ác nhé.
CÂU HỎI 139 – ĐỀ XUẤT KHÓA THIỀN ONLINE
HỎI:
Thưa thầy và các đạo hữu, con xin có một đề xuất ạ; Thầy xem có thể mở một khóa thiền online không ạ ? để chúng con được học tập và nương tựa vào nhau cùng tiến bộ, chúng con còn yếu trong việc thực hành, dễ nản …. nếu có khóa thiền online sẽ giúp chúng con tinh tấn hơn ạ, Con xin tri ân thầy ! Lành thay !
ĐÁP:
Mong muốn tìm kiếm một không gian tu học để nương tựa lẫn nhau của quý vị là một thiện tâm đáng ghi nhận. Nhưng tôi xin phép từ chối đề xuất mở khóa thiền online này, và mong quý vị hãy lắng lòng nhìn sâu vào bản chất của vấn đề. Sở dĩ tôi chọn cách chia sẻ tri thức qua từng bài viết mà không chọn xuất hiện trực tiếp hay mở các khóa học, chính là vì bài học Vô Ngã chân thật mà tôi muốn truyền tải. Một người dẫn đường đúng đắn chỉ đóng vai trò như một cột mốc chỉ hướng. Cột mốc chỉ đường dựng lên là để người đi đường nhìn thấy hướng đi rồi tự mình cất bước, chứ không phải để người ta dừng lại ôm lấy cột mốc hay tôn thờ nó. Nếu tôi đứng ra tổ chức một lớp học, hiện diện trực tiếp để quý vị nương tựa, tôi đã vô tình tự dựng lên một bản ngã, vô tình biến mình thành một điểm tựa tâm lý để quý vị bám chấp vào. Điều đó hoàn toàn đi ngược lại với tinh thần tự do và giải thoát.
Giá trị sâu sắc nhất mà quý vị cần học được lúc này chính là sự tự chủ tuyệt đối, không phụ thuộc vào bất kỳ ai. Tất cả những hướng dẫn từ lý thuyết đến cách thức thực hành đã được tôi trình bày đầy đủ, chi tiết và trọn vẹn qua từng bài viết. Việc quý vị bộc bạch rằng mình còn yếu, dễ nản và cần một môi trường online để nâng đỡ nhau thực chất chỉ là một phản ứng rất vi tế của bản ngã đang đi tìm chiếc gậy chống bên ngoài. Hãy nhìn nhận sự thật một cách thẳng thắn, sự tinh tấn có được nhờ không khí của một tập thể hay sự hối thúc của một người thầy chỉ là sự tinh tấn vay mượn. Khi màn hình tắt đi, khi không gian ảo tan rã, sự uể oải và thói quen lười biếng bên trong quý vị sẽ lập tức quay trở lại nguyên vẹn, bởi vì cái gốc rễ của sự dựa dẫm chưa từng được tự thân nhận diện và chuyển hóa.
Đức Phật trước khi diệt độ đã để lại di huấn tối thượng: Hãy tự mình làm hòn đảo cho chính mình, hãy tự mình nương tựa chính mình, lấy Chánh Pháp làm hòn đảo, lấy Chánh Pháp làm nơi nương tựa, tuyệt đối không nương tựa vào bất kỳ ai khác.
Cảm giác chán nản hay uể oải trong lúc tự mình thực hành hoàn toàn không phải là rào cản để trốn chạy vào một lớp học. Trái lại, chính sự nản lòng đó lại là đề mục thiền thực tế và quý giá nhất ngay trong khoảnh khắc này. Khi sự lười biếng hay buông lơi khởi lên, quý vị hãy quay về nhìn thẳng vào nó bằng sự hay biết thuần túy. Hãy quan sát trạng thái tâm đó đang sinh ra rồi tự diệt đi như thế nào trên thân tâm mình, mà không can thiệp, không dán nhãn, cũng không tìm cách né tránh. Việc tự mình đi xuyên qua cơn lười bằng sự tỉnh giác của chính bản thân mới tạo nên sức mạnh nội tâm chân thật.
Thiền đường rộng lớn nhất không nằm trên màn hình máy tính điện thoại, mà nằm ngay nơi từng hơi thở, từng bước đi, từng va chạm và từng cơn lười biếng trong đời sống hằng ngày. Tôi từ chối mở lớp là để trả lại cho quý vị trọn vẹn trách nhiệm đối với sự tu tập của chính mình. Đừng tìm kiếm sự nương tựa bên ngoài nữa. Hãy can đảm tự mình thắp đuốc lên mà đi.
Chúc quý vị luôn giữ vững sự chánh niệm và tinh tấn trên con đường tự thấu suốt bản thân.
CÂU HỎI 140 – VÌ SAO NGÀI A NAN ĐƯỢC TÁN THÁN
HỎI:
Tại sao ngài ananda lại được thế tôn tán thán vậy bạch sư
ĐÁP:
Đức Thế Tôn tán thán ngài A Nan không phải dựa trên thước đo thần thông hay danh xưng chứng ngộ thế tục, mà xuất phát từ những phẩm tính xuất chúng được ghi nhận rõ ràng trong Tam tạng kinh điển. Ngài là vị duy nhất trong Tăng đoàn được Đức Phật tuyên bố đạt danh hiệu Tối Thắng ở cả năm phương diện: Nghe nhiều bậc nhất, Chánh niệm bậc nhất, Trí nhớ bậc nhất, Kiên trì bậc nhất và Thị giả tận tụy bậc nhất.
Đức Thế Tôn đã chỉ ra sự vi diệu nơi ngài A Nan. Ngài không chỉ thấu hiểu thời điểm thích hợp cho từng người đến gặp Đức Phật, mà mỗi khi ngài chia sẻ Chánh Pháp, cả Tăng, Ni, nam nữ cư sĩ đều vô cùng hân hoan và muốn lắng nghe mãi không chán. Khi nhận lời làm thị giả suốt 25 năm cho Đức Thế Tôn, ngài A Nan đã đưa ra 8 điều kiện kiên quyết. Ngài thẳng thắn từ chối 4 sự ưu ái về y áo, thức ăn hay phòng xá đặc biệt để diệt trừ mầm mống tham ái và tránh sự nghi ngờ của người đời, đồng thời xin 4 điều kiện vì Chánh Pháp, trong đó có việc Đức Phật phải nhắc lại toàn bộ các bài giảng cho ngài nghe nếu ngài vắng mặt.
Nhờ tâm phụng sự vô ngã và trí nhớ siêu việt đó, ngài đã trở thành vị Thủ kho Chánh Pháp, lưu giữ trọn vẹn từng lời dạy bắt đầu bằng câu “Tôi nghe như vậy” cho đến tận ngày nay.
Đức Thế Tôn tán thán ngài A Nan là để lại một bài học thức tỉnh sâu sắc cho hậu thế: Giá trị tối thượng của người tu tập không nằm ở việc phô trương thần thông hay theo đuổi các danh xưng để thỏa mãn bản ngã. Giá trị chân thật nằm ở tâm phụng sự vô ngã, sự kiên trì hộ trì Chánh Pháp và sự tỉnh giác trọn vẹn trong từng việc làm nhỏ nhặt nhất.
1 comment
Nguyện đem phước lành này làm duyên, đoạn trừ các ô nhiễm nơi tâm, thành tựu trí tuệ sắc bén và sự tinh tấn, tăng trưởng Giới–Định–Tuệ, hướng đến Niết-bàn!
Nguyện cho con sinh ra ở đâu cũng luôn được gặp Chánh pháp, gần gũi thiện tri thức và bậc thầy chân chính, xa lìa bạn ác và tà kiến!
Xin hồi hướng công đức này đến tất cả chúng sinh được an vui, giảm bớt khổ đau, đủ duyên gặp Chánh pháp và sớm giải thoát!