Khải Tuệ Quang
🟢 Con Người Thật Ra Chỉ Có Hai Thứ: Thân Và Tâm
Thế gian này ai cũng nói đây là tôi, là thân thể của tôi, là tâm trí của tôi. Nhưng theo lời dạy của Đức Phật, con người chúng ta không có cái tôi nào cố định cả, mà chỉ được cấu thành từ hai phần cực kỳ đơn giản: Sắc và Danh.
Sắc là Thân, tức là phần vật chất. Danh là Tâm, tức là phần tinh thần.
🔴 Sắc là gì? (Phần Thân vật lý)
Sắc là tất cả những gì quý vị có thể nhìn thấy, sờ thấy, cảm nhận được bằng mắt, tai, mũi, lưỡi và thân thể. Nó là xương, thịt, máu, tóc, cho đến hơi thở của quý vị.
Ví dụ thực tế: Sắc giống như phần cứng của một chiếc máy tính, hoặc giống như cái vỏ của một chiếc điện thoại. Quý vị có thể cầm nắm nó trên tay, nhưng nếu chỉ có cái vỏ này không thôi thì chiếc điện thoại hoàn toàn trơ lỳ, không hoạt động được.
🔴 Danh là gì? (Phần Tâm tinh thần)
Danh là phần vô hình, không có hình dáng, không màu sắc, không thể cân đo đong đếm được. Nhưng nó lại có khả năng cảm giác, suy nghĩ, ghi nhớ và nhận biết mọi thứ xung quanh. Danh chính là Tâm trí, là suy nghĩ.
Ví dụ thực tế: Nếu Sắc là phần cứng máy tính, thì Danh chính là phần mềm, là hệ điều hành chạy bên trong. Điện thoại phải có phần mềm thì mới mở nhạc, lướt mạng được. Tương tự, cơ thể tôi và quý vị phải có phần Danh này thì mới biết vui, biết buồn, biết đói, biết suy nghĩ.
🔴 Danh Và Sắc Hợp Tác Với Nhau Như Thế Nào?
Hai thứ này tuy khác nhau nhưng lại luôn nương tựa vào nhau để hoạt động. Tôi sẽ đưa ra 2 ví dụ dễ hình dung nhất cho quý vị dễ hiểu.
Ví dụ 1 (Chuyện người mù và người què): Quý vị hãy tưởng tượng có một người bị mù hai mắt nhưng chân tay rất khỏe mạnh (tượng trưng cho Sắc – Thân). Lại có một người bị què hai chân nhưng mắt nhìn rất rõ (tượng trưng cho Danh – Tâm). Hai người này muốn thoát khỏi một ngôi nhà đang cháy. Người mù bèn cõng người què trên lưng. Người què dùng mắt để nhìn và chỉ đường, người mù dùng chân để bước đi. Nhờ hợp tác, cả hai cùng thoát nạn. Thân và Tâm của tôi và quý vị cũng đang vận hành y như vậy.
Ví dụ 2 (Hành động uống nước): Khi quý vị cảm thấy khát, cái cảm giác khát và ý muốn đi lấy nước đó thuộc về Danh. Ngay sau đó, cánh tay quý vị đưa ra cầm ly nước hướng lên miệng, hành động chuyển động của cánh tay và ly nước đó thuộc về Sắc. Nếu không có cái ý muốn của Danh, cái tay của Sắc sẽ đứng yên như khúc gỗ. Ngược lại, nếu không có cái tay của Sắc, cái ý muốn của Danh cũng chẳng thể nào chạm vào ly nước được.
🔴 Ý Nghĩa Của Việc Nhận Biết Danh Sắc
Khi quý vị hiểu rõ con người chỉ là sự lắp ráp giữa phần cứng (Sắc) và phần mềm (Danh), quý vị sẽ ngộ ra một điều rất giải thoát:
Không có một ông chủ hay một linh hồn nào ngồi bên trong để điều khiển cơ thể này cả.
Khi cái tay bị đau, đó chỉ là Sắc đang biểu hiện sự hư hao vật lý. Khi tâm bực bội, đó chỉ là Danh đang vận hành theo thói quen cũ.
Cả hai thứ này liên tục sinh ra rồi mất đi trong từng khoảnh khắc, phụ thuộc vào nhau chứ không có cái gì là tôi là của tôi hết.
PHẦN GỌI LÀ DANH – TÂM CỦA MỘT CON NGƯỜI GỒM ( THỌ – TƯỞNG – HÀNH – THỨC)
🔴 Khối Cảm Giác (Thọ)
Thọ là sự nếm trải, hứng chịu hoặc hưởng thụ hương vị của đối tượng khi giác quan tiếp xúc với môi trường. Nó hoàn toàn không có suy nghĩ hay tính toán, chỉ đơn thuần là trạng thái cảm xúc trực tiếp trên thân và tâm ngay lúc đó. Khối này được chia làm ba trạng thái: dễ chịu (lạc), khó chịu (khổ), và trơ trơ không vui không buồn (xả).
Ví dụ: Khi quý vị dẫm chân phải một cái gai nhọn, ngay lập tức một cảm giác đau đớn dữ dội xuất hiện trên thân của quý vị. Cái cảm giác đau đớn, nhức nhối thô sơ đó chính là Khối Cảm Giác (Khổ thọ). Hoặc khi gặp ai không ưa thì khó chịu, gặp ai mình ưa thì thấy vui thích – đó cũng gọi là THỌ
🔴 Khối Nhận Diện (Tưởng)
Tưởng là chức năng ghi nhận dấu vết, chụp hình, dán nhãn và gọi tên đối tượng. Nhiệm vụ của nó là lục tìm trong kho ký ức cũ để đối chiếu và nhận ra đối tượng này là cái gì, thuộc loại nào, tốt hay xấu, từ đó giúp tâm trí định hình được thực tế.
Ví dụ: Vẫn là chuyện dẫm phải gai. Ngay sau khi cảm thấy đau, quý vị nhìn xuống chân và bộ não lập tức đưa ra thông tin: Đây là cái gai cây bưởi, loại gai này có mủ và rất độc. Khả năng nhận ra hình dáng cái gai bưởi và gọi tên nó dựa trên hiểu biết cũ chính là Khối Nhận Diện.
🔴 Khối Tâm Hành (Hành)
Hành là trạng thái phản ứng của tâm trí, bao gồm sự tác ý, thôi thúc và hình thành nên các ý muốn, các thái độ yêu ghét đối với đối tượng. Khối này chính là nơi sinh khởi các tâm tiêu cực như tham lam, giận dữ, sợ hãi, hoặc các tâm tích cực như bình tĩnh, từ bi, trí tuệ. Đây là khối duy nhất trực tiếp tạo ra Nghiệp.
Ví dụ: Sau khi Khối Nhận Diện báo cáo đây là gai bưởi độc, tâm của quý vị lập tức khởi lên sự bực bội, tức giận vì cục đá hay ai đó đã để cái gai ở đây, đồng thời xuất hiện một sự thôi thúc mạnh mẽ buộc quý vị phải tìm cây nhíp để nhổ cái gai ra ngay lập tức. Sự tức giận và ý muốn đi tìm nhíp đó chính là Khối Tâm Hành.
🔴 Khối Nhận Thức (Thức)
Thức là cái biết thuần túy, sơ khởi nhất về sự hiện diện của đối tượng tại sáu cửa giác quan. Nó giống như một tấm gương soi, đối tượng đi qua thì nó phản chiếu lại, hoàn toàn không biết đối tượng đó tên gì, không biết vui hay buồn, không có thái độ yêu hay ghét. Nó chỉ làm nhiệm vụ duy nhất là nhận biết có một đối tượng đang xuất hiện.
Ví dụ: Trong một không gian tối đen như mực, thình lình có một tia chớp sáng lên rồi tắt phụt. Ngay khoảnh khắc mắt quý vị vừa bắt được luồng ánh sáng đó, trong tâm xuất hiện một cái biết rằng có ánh sáng vừa lóe lên. Cái biết chớp nhoáng, đơn thuần, chưa kịp gọi tên là sấm chớp hay ánh đèn đó chính là Khối Nhận Thức.
Tóm tắt dễ nhớ:
Thức: Biết có đối tượng.
Thọ: Cảm thấy dễ chịu hay khó chịu với đối tượng đó.
Tưởng: Nhận ra đối tượng đó tên là gì, có đặc điểm gì.
Hành: Nổi tâm lý yêu ghét và quyết định hành động phản ứng lại.
🟢 Giờ Chúng Ta Đến Bước Đi Sâu Vào Vì Sao Cỗ Máy Này Nó Bị Hoang Tưởng Đây Là Tôi Là Của Tôi.
Tại sao một cỗ máy chỉ gồm phần cứng là vật chất và phần mềm là tinh thần, hoàn toàn rỗng tuếch, lại có thể sinh ra một cơn hoang tưởng vĩ đại rằng: Đây là tôi, đây là tự ngã của tôi, và mọi thứ xung quanh là của tôi?
🔴 Ảo Giác Về Sự Liên Tục (Do Tốc Độ Sinh Diệt Quá Nhanh)
Lý do đầu tiên và mạnh mẽ nhất khiến tôi và quý vị bị lừa chính là tốc độ. Phần tinh thần sinh diệt nhanh gấp hàng triệu lần phần vật chất. Các khoảnh khắc tâm lý nối đuôi nhau sinh lên rồi diệt đi chớp nhoáng trong một cái chớp mắt. Chính vì nó diễn ra quá nhanh, nên tâm trí phàm phu không đủ nhạy bén để nhìn thấy khoảng trống giữa các khoảng khắc đó, tạo ra một ảo giác về một cái tôi liên tục, bất biến từ nhỏ đến lớn.
Ví dụ: Quý vị hãy tưởng tượng trong đêm tối, tôi cầm một cây đuốc và quay tròn nó thật nhanh với tốc độ cực đại. Mắt của quý vị sẽ lập tức nhìn thấy một vòng tròn lửa đỏ rực hiện lên giữa không trung. Quý vị có thể nói rằng vòng tròn lửa đó là có thật. Nhưng sự thật là gì? Hoàn toàn không có cái vòng lửa nào ở đó cả. Ở đó chỉ có một đốm lửa duy nhất đang di chuyển quá nhanh tại các điểm khác nhau.
Cỗ máy Danh Sắc của tôi và quý vị cũng y như vậy. Cái cảm giác vui vừa diệt đi thì cái cảm giác buồn sinh lên, suy nghĩ này vừa tắt thì suy nghĩ khác lại chồng chất. Tốc độ sinh diệt quá khủng khiếp này đã dính chặt chúng lại với nhau, đánh lừa quý vị rằng có một cái tôi liên tục đang sống, đang trải nghiệm.
🔴 Ảo Giác Về Khối Đồng Nhất (Sự Che Lấp Của Tính Khối)
Nghĩa là khi nhiều bộ phận nhỏ lẻ ráp lại thành một tổng thể hoạt động nhịp nhàng, chúng ta sẽ quên mất các bộ phận đó và tự phong cho nó một cái tên, một cái ngã đại diện.
Ví dụ: Khi đi trên đường, quý vị nhìn thấy một bảng hiệu đèn hiệu có dòng chữ chạy qua chạy lại rất sinh động. Quý vị nghĩ rằng có một dòng chữ đang thực sự di chuyển từ bên phải sang bên trái. Nhưng nếu quý vị lại thật gần và nhìn bằng kính lúp, quý vị sẽ thấy gì? Không có chữ nào chạy cả. Bản chất chỉ là những bóng đèn LED đứng yên tại chỗ, cái này vừa tắt thì cái bên cạnh lập tức sáng lên.
Cỗ máy con người cũng vậy. Mắt thấy, tai nghe, tim đập, chân bước, tâm suy nghĩ… tất cả những bộ phận này hoạt động đồng bộ và nhịp nhàng đến mức tạo ra một cảm giác đánh lừa rằng có một ông chủ đang vận hành bên trong. Khi quý vị rã đám, tách rời từng bóng đèn LED ra, cái gọi là tôi lập tức biến mất.
🔴 Ba Sợi Dây Thừng Khóa Chặt Cơn Hoang Tưởng.
Sau khi hai ảo giác về tốc độ và tính khối hình thành, tâm trí chúng ta tiếp tục bị đầu độc bởi ba trạng thái tâm lý bám chấp cực kỳ nguyên thủy, được ví như ba sợi dây thừng xích chặt cỗ máy Danh Sắc này vào ảo tưởng sở hữu.
Sợi dây thứ nhất là Ái Dục: Vì cỗ máy này luôn khao khát được bảo vệ, được sung sướng, nên nó sinh ra tâm lý tham lam, muốn vơ mọi thứ tốt đẹp về mình. Nó tự tuyên bố: Cái này là của tôi.
Sợi dây thứ hai là Ngã Mạn: Khi so sánh cỗ máy này với cỗ máy khác, tâm lý kiêu hãnh hoặc tự ti xuất hiện. Nó tự so sánh: Tôi bằng người, tôi hơn người, hay tôi kém người. Nó tự tuyên bố: Tôi là cái này, tôi là cái kia.
Sợi dây thứ ba là Tà Kiến: Đây là đỉnh cao của sự sai lầm, khi tâm trí chính thức xây dựng nên một hệ thống lý luận vững chắc để bảo vệ cái tôi đó, cho rằng có một linh hồn bất tử sẽ đi đầu thai, hoặc có một thực thể tâm linh tối cao nằm trong cơ thể này….vvv
🔴 Bản chất của Khối Vật Chất (Sắc)
Sắc là vô ngã. Này các vị, nếu thân xác vật chất này là tự ngã, thời thân xác không thể bị tổn hại bức bách, và chúng ta có thể ra lệnh cho thân xác như ý muốn: Thân xác của tôi hãy luôn trẻ trung như thế này, thân xác của tôi hãy chớ già nua bệnh tật như thế kia.
Nhưng vì thân xác là vô ngã, này các vị, nên thân xác phải gánh chịu những tổn hại bức bách của quy luật tự nhiên, và không một ai có thể bắt thân xác phải phục tùng theo ý muốn của mình.
🔴 Bản chất của Khối Cảm Giác (Thọ)
Thọ là vô ngã. Này các vị, nếu cảm giác là tự ngã, thời cảm giác không thể bị tổn hại bức bách, và chúng ta có thể ra lệnh cho cảm giác phục tùng theo ý muốn: Cảm giác của tôi hãy luôn dễ chịu sảng khoái như thế này, cảm giác của tôi hãy chớ đau khổ buồn rầu như thế kia.
Nhưng vì cảm giác là vô ngã, này các vị, nên cảm giác phải chịu sự tổn hại bức bách bởi các tác động bên ngoài, và không thể bắt cảm giác phục tùng theo ý muốn của chúng ta.
🔴 Bản chất của Khối Nhận Diện (Tưởng)
Tưởng là vô ngã. Này các vị, nếu nhận diện là tự ngã, thời nhận diện không thể bị tổn hại bức bách, và chúng ta có thể bắt nhận diện phục tùng theo ý muốn: Nhận diện của tôi hãy chỉ ghi nhớ những điều vui vẻ hạnh phúc như thế này, nhận diện của tôi hãy chớ sai lầm lầm lẫn hay quên trước quên sau như thế kia.
Nhưng vì nhận diện là vô ngã, này các vị, nên nhận diện phải chịu sự tổn hại bức bách của thời gian và ký ức, và không thể bắt nhận diện phục tùng theo ý muốn của chúng ta.
🔴 Bản chất của Khối Tâm Hành (Hành)
Hành là vô ngã. Này các vị, nếu tâm hành là tự ngã, thời tâm hành không thể bị tổn hại bức bách, và chúng ta có thể bắt tâm hành phục tùng theo ý muốn: Tâm hành của tôi hãy luôn từ bi chánh niệm định tĩnh như thế này, tâm hành của tôi hãy chớ bao giờ tham lam giận dữ đố kỵ như thế kia.
Nhưng vì tâm hành là vô ngã, này các vị, nên tâm hành phải chịu sự tổn hại bức bách của các hạt giống phiền não, và không thể bắt tâm hành phục tùng theo ý muốn của chúng ta.
🔴 Bản chất của Khối Nhận Thức (Thức)
Thức là vô ngã. Này các vị, nếu nhận thức là tự ngã, thời nhận thức không thể bị tổn hại bức bách, và chúng ta có thể bắt nhận thức phục tùng theo ý muốn: Nhận thức của tôi hãy luôn sáng suốt tỉnh táo nhạy bén như thế này, nhận thức của tôi hãy chớ bao giờ rơi vào hôn trầm mê mờ mệt mỏi như thế kia.
Nhưng vì nhận thức là vô ngã, này các vị, nên nhận thức phải chịu sự tổn hại bức bách của định luật sinh diệt, và không thể bắt nhận thức phục tùng theo ý muốn của chúng ta.
🔴 Nếu quý vị thực sự làm chủ một cái gì đó, quý vị phải bắt nó nghe lời mình tuyệt đối. Nhưng cả năm khối Thân và Tâm này đều tự sinh, tự biến đổi, tự suy thoái và tự gánh chịu hoạn nạn theo duyên, hoàn toàn đi ngược lại ước muốn của tôi và quý vị. Nhìn ra sự bất lực của ý chí trước năm khối tụ này chính là khoảnh khắc tuệ giác thức tỉnh. Cái đang đau không phải là tôi, cái đang giận không phải là tôi, cái đang suy nghĩ cũng không phải là tôi. Tất cả chỉ là một cỗ máy tự nhiên đang vận hành. Ai nhìn thấy như vậy, người đó chạm vào tự do đích thực.
Những điều này đã được đức Phật Bậc Toàn Giác Khai Thị Từ Cách Đây hơn 2500 năm trước, và tôi chỉ dùng phương tiện để tóm lược lại một cách dễ hiểu nhất cho tất cả quý vị.
Tất cả các pháp hữu vi đều đi đến Hoại Diệt, pháp hữu vi trong đó bao gồm cả Danh Và Sắc ! Hãy tinh tấn, chớ phóng dật buông lung
Thời cái gì là Vô Thường Luôn Chịu Sự Biến Hoại , Cái Đó Không Thể Được Gọi Là Tôi, Là Của Tôi. CÁI gì là Vô Thường cái đó là KHỔ !
Sanh là khổ, Già Là Khổ, Bệnh Là Khổ, Chết Là Khổ, Sầu, Bi , Não, GẦN người mình ghét là Khổ, Xa người mình thương là Khổ….. TÓM LẠI LÀ SỰ CHẤP THỦ VÀO 5 THỦ UẨN NÀY LÀ KHỔ !
🟢 Để biết mình đã thực sự đoạn trừ được Thân Kiến hay chưa, tôi chia sẻ rõ ràng các tiêu chuẩn sau đây để quý vị tự đối chiếu nhé.
Thân Kiến là sự chấp thủ vào năm khối uẩn bao gồm vật chất, cảm giác, nhận diện, tâm hành và nhận thức thông qua bốn cách nhìn sai lầm. Khi Thân Kiến bị đoạn trừ, tâm thức của quý vị sẽ hoàn toàn trống rỗng và sạch bóng bốn dạng ảo tưởng này đối với bất kỳ hiện tượng nào xảy ra trên thân tâm:
Quý vị không còn xem bất kỳ khối nào trong năm khối uẩn là cái tôi.
Quý vị không còn xem cái tôi là chủ sở hữu, đang nắm giữ năm khối uẩn.
Quý vị không còn xem năm khối uẩn nằm bên trong cái tôi.
Quý vị không còn xem cái tôi nằm ẩn nấp bên trong năm khối uẩn.
Khi một cơn đau khủng khiếp trỗi dậy, hoặc khi một danh vọng lớn bị sụp đổ, một người chưa đoạn trừ được Thân Kiến dù có học Pháp cao đến đâu thì trong thâm căn cố đế vẫn khởi lên một sợi dây liên kết ngầm giữa cái đau, cái nhục đó với một cái tôi của mình. Còn đối với người đã đoạn trừ được Thân Kiến, sự liên kết này đã bị chặt đứt hoàn toàn. Họ nhìn thấy các khối uẩn vận hành tách biệt, cái biết chỉ là cái biết, cảm giác đau chỉ là cảm giác đau, hoàn toàn không có một chủ thể nào đang chịu đau khổ ở đó. Sự thấy này diễn ra tự động và tức thì, chứ không cần phải qua một bước suy nghĩ hay dùng lý trí để nhắc nhở.
Thân Kiến không bao giờ đi một mình. Nó là gốc rễ sinh ra hai sợi dây trói buộc khác. Do đó, để biết mình đã đoạn trừ được Thân Kiến chưa, quý vị phải kiểm tra xem hai trạng thái sau có đồng thời biến mất hay không:
Sự hoài nghi bị triệt tiêu tận gốc: Quý vị không còn một chút phân vân, lưỡng lự nào về con đường tu tập, về giáo lý nhân quả, hay về sự hiện hữu của các bậc thánh đi trước. Niềm tin của quý vị đối với chánh pháp trở nên bất động và kiên cố như một tảng đá, vì quý vị đã trực tiếp thấy được cốt tủy của thực tại.
Chấm dứt hoàn toàn sự bám chấp vào các nghi lễ sai lầm: Quý vị thấu suốt rằng không có bất kỳ một thế lực thần linh nào, không có một nghi lễ cúng bái, cầu xin hay một phương pháp hành trì mê tín nào có thể mang lại sự giải thoát. Quý vị nhận chân được rằng chỉ có con đường duy nhất là chánh niệm tỉnh giác, nhìn thẳng vào sự sinh diệt của danh sắc mới đưa đến sự chấm dứt khổ đau.
Sau khi một hành giả dùng tuệ quán để sát trừ Thân Kiến, một loại trí tuệ đặc biệt sẽ tự động sinh khởi để nhìn lại toàn bộ tiến trình. Khả năng tự tri này vô cùng rõ ràng và chuẩn xác: Quý vị biết rõ như thật rằng phiền não này, tà kiến này đã bị nhổ bật rễ và không bao giờ có đủ điều kiện để sinh khởi trở lại trong tâm thức của quý vị nữa, dù ở bất kỳ kiếp sống nào về sau. Kèm theo đó, do ảo tưởng về một cái tôi để vun vén đã sụp đổ, bốn đường ác hạnh bao gồm địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh và a-tu-la hoàn toàn khép lại đối với quý vị. Năm giới đức căn bản của một người cư sĩ được giữ gìn một cách tự nhiên, trong sạch trọn vẹn, không còn bóng dáng của sự gượng ép hay gồng mình chịu đựng vì sợ hãi hay vì mong cầu phần thưởng.
Nếu quý vị vẫn còn thấy mình đang cố gắng để chứng ngộ, vẫn còn một nỗi sợ hãi vi tế đối với cái chết, hoặc vẫn còn một chút hoang mang khi đối diện với những nghịch cảnh lớn của cuộc đời, thì đó là dấu hiệu cho thấy Thân Kiến mới chỉ được đè nén tạm thời do định lực của tâm chứ chưa hề bị đoạn diệt bằng tuệ giác tối hậu. Quý vị hãy dựa vào những thước đo nghiêm ngặt này để tự soi chiếu đạo lộ thực hành của mình.
🟢 Quý vị cần phân biệt rõ hai trạng thái tâm lý hoàn toàn khác nhau: một là Thân Kiến, tức là sự sai lầm về mặt nhận thức, và hai là Ái Dục cùng Ngã Mạn, tức là khuynh hướng dính mắc về mặt tình cảm.
Khi một vị chứng quả Dự Lưu đoạn trừ được Thân Kiến, vị đó đã xóa sạch hoàn toàn cái nhìn sai lầm về một cái tôi vĩnh hằng, độc lập cho cả bản thân lẫn người khác. Nhìn vào chính mình hay nhìn vào người khác, vị Thánh Dự Lưu đều thấy rõ như thật đó chỉ là sự vận hành của năm khối tụ sinh diệt theo nhân duyên, tuyệt đối không còn ảo tưởng có một linh hồn hay một ông chủ nào đứng sau cơ thể đó cả. Cho nên, về mặt tri kiến thì các ngài không còn chấp có cái tôi của người khác.
Tuy nhiên, bậc Dự Lưu mới chỉ chặt đứt được phần sai lầm của nhận thức chứ chưa tận diệt được sợi dây trói buộc của ái dục và tâm ngã mạn vi tế. Vì vậy, các ngài không còn tà kiến chấp ngã, nhưng vẫn còn tình cảm, còn sự quyến luyến, thương yêu và dính mắc đối với những người xung quanh. Các ngài không còn ảo tưởng về một cái tôi trường tồn của đối phương, nhưng luồng năng lượng ái thắt tình cảm thì vẫn chưa được gột rửa hết.
Về mức độ đoạn tận Thân Kiến, bậc Dự Lưu và bậc A la hán là hoàn toàn ngang nhau ở điểm này, đều là 100% sạch bóng không còn một chút dư tàn nào. Thân Kiến là sợi dây trói buộc đã bị bẻ gãy hoàn toàn và vĩnh viễn ngay tại giây phút đắc quả vị thánh đầu tiên. Sự khác biệt giữa hai bậc thánh này không nằm ở Thân Kiến, mà nằm ở các sợi dây trói buộc cao hơn. Bậc Dự Lưu đã hết sạch Thân Kiến nhưng còn ái dục thế gian, còn sân hận vi tế, còn ngã mạn và si vi tế. Trong khi đó, bậc A la hán là bậc đã nhổ bật rễ toàn bộ những ô nhiễm sót lại này, tâm các ngài hoàn toàn bất động trước mọi biến động của thế gian.
Lý do tôn giả Ananda khóc thiết tha khi Đức Thế Tôn sắp nhập Niết bàn là minh chứng hùng hồn nhất cho những điều tôi vừa giải thích ở trên. Lúc bấy giờ, tôn giả Ananda mới chỉ chứng quả vị sơ quả Dự Lưu. Như quý vị đã biết, bậc Dự Lưu đã hết Thân Kiến nhưng sợi dây trói buộc về sân hận và ái dục vi tế vẫn còn vận hành dưới tầng sâu tâm thức. Sự sầu bi, khóc lóc và thương xót bản chất là một dạng trạng thái của tâm sân vi tế, vốn bén rễ sâu dày từ lòng tôn kính tuyệt đối và tình cảm sâu đậm, thâm tình giữa một người thị giả và một bậc Đạo sư vĩ đại.
Tôn giả Ananda khóc không phải vì ngài còn Thân Kiến, không phải vì ngài nghĩ có một cái tôi thực sự của Đức Phật đang biến mất, mà ngài khóc vì sợi dây tình cảm của bậc Dự Lưu trước sự phân ly, mất mát một chỗ nương tựa tâm linh lớn nhất đời mình. Trong Chánh Pháp, phải đến khi chứng đạt tầng thánh thứ ba là bậc Bất Lai thì tâm sân và sự sầu muộn, khóc lóc mới bị tiêu diệt hoàn toàn. Và phải đến quả vị A la hán thì mọi hình thức dính mắc, ái dục mới thực sự sạch bóng.
Quý vị hãy suy tư thật sâu sắc về điều này để thấy rõ lộ trình tu tập là một tiến trình gột rửa từng tầng phiền não một cách khoa học và chính xác, chứ không phải là một sự thần thánh hóa mơ hồ.
Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa.
Sādhu Sādhu Lành thay!