CÂU HỎI 51 – CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Bạch thầy con có tâm sự trong lòng này, thầy nói muốn đi trên con đường này phải hết sức trung thực với chính mình vì thế con xin sám hối trước thầy, con đã cố gắng để quên đi những gì mình từng được đào tạo bên PGPT nhưng những tà kiến về tà kiến và mê tín cúng bái lúc nào nó cũng ám thị nơi con, giờ con cần làm gì để tẩy rửa sạch được tâm mình ạ.
ĐÁP
Thầy rất hoan hỷ trước sự thành thật và dũng cảm của con. Việc con dám nhìn thẳng vào tâm mình và nói ra được điều đó chứng tỏ con đang có một sự trung thực rất lớn, đây chính là chất liệu quan trọng nhất trên con đường tu học này.
Con biết không, sai lầm lớn nhất của chúng ta khi muốn từ bỏ một thói quen hay một quan niệm cũ là cố gắng dùng sức mạnh để đàn áp hoặc ép bản thân phải quên nó đi. Khi con càng cố đẩy một cái gì đó ra ngoài, con lại càng nghĩ về nó nhiều hơn và vô tình tạo ra một sự phản kháng, một nỗi sợ hãi mới trong tâm.
Những quan niệm cũ, những nỗi sợ về cúng bái, kiêng kỵ thực chất chỉ là những hạt giống, những tập khí đã được gieo sâu vào tâm thức con từ lâu. Giờ đây khi gặp duyên, chúng tự động trỗi dậy như một phản xạ tự nhiên. Điều con cần làm không phải là tìm cách tẩy rửa theo kiểu xóa sạch nó ngay lập tức, mà là thay đổi cách con đối diện với nó.
Mỗi khi một suy nghĩ mê tín hay một nỗi sợ hãi mơ hồ khởi lên, con đừng hoang mang, cũng đừng tự trách mình là tại sao tu theo nguyên thủy rồi mà vẫn còn nghĩ như vậy. Con hãy bình thản nhìn thẳng vào nó và nhận biết rõ ràng: À, đây là một tập khí cũ đang vận hành, đây là một nỗi sợ hãi do thói quen cũ để lại. Khi con chỉ đơn thuần quan sát nó bằng sự tỉnh giác mà không nuôi dưỡng nó bằng sự lo sợ hay hành động theo nó, nó sẽ tự sinh rồi tự diệt vì bản chất của nó cũng là vô thường.
Song song đó, để xây dựng một cái nhìn chân chánh vững chắc, con hãy dành thời gian đọc và chiêm nghiệm sâu sắc về luật nhân quả. Khi con hiểu thấu đáo rằng mọi vui khổ, họa phúc trong đời này đều do chính hành vi, lời nói và ý nghĩ của mình tạo nên, chứ không một thế lực bên ngoài nào có thể ban phước giáng họa, cũng không có sự cúng bái nào thay đổi được dòng nghiệp, thì tuệ giác sẽ tự động đẩy lùi các hiểu biết sai lầm. Giống như khi con đem ánh sáng vào phòng, bóng tối sẽ tự khắc biến mất chứ con không cần phải dùng chổi để quét bóng tối ra ngoài.
Con cứ kiên nhẫn với chính mình, con đường chuyển hóa tâm thức luôn cần thời gian chứ không thể một sớm một chiều mà sạch ngay được đâu con. Hãy tinh tấn nhiều hơn nữa nhé !
CÂU HỎI 52 – CHỦ ĐỀ GIA ĐÌNH & ĐỜI SỐNG
HỎI
Con cảm thấy rất bất lực và đôi khi cô đơn tủi thân, khi cả gia đình con ai họ cũng mê tín cả thầy ạ, dù rằng con đã tìm mọi cách để khuyên bảo họ. Nhưng họ đều bỏ ngoài tai và xem thường lời con nói, con cảm thấy rất thương họ. Xin thầy hãy cho con 1 lời khuyên lúc này.
ĐÁP
Thầy rất hiểu và cảm thông cho nỗi lòng của con lúc này. Cảm giác cô đơn, lạc lõng ngay trong chính ngôi nhà của mình khi đi ngược lại xu hướng chung của gia đình là một thử thách rất lớn đối với người mới bước đi trên con đường chánh pháp.
Thương gia đình là tâm tốt, nhưng con cần nhìn nhận vấn đề này dưới góc nhìn nghiệp lực để tâm mình được bình an hơn. Mỗi chúng sinh đều có một dòng nghiệp riêng và căn cơ khác nhau. Sự mê tín của người thân con là kết quả của thói quen, tập khí từ rất nhiều đời kiếp, nên không thể ngày một ngày hai mà thay đổi được bằng vài lời khuyên bảo.
Khi con cố gắng tìm mọi cách để thay đổi họ, rồi nảy sinh cảm giác bất lực và tủi thân, nghĩa là con đang vô tình để tâm mình bị dính mắc và mong cầu. Con muốn họ phải hiểu đúng như con, nhưng thực tế nhân duyên của họ chưa chín muồi. Sự mong cầu không thành này sẽ chỉ đem lại đau khổ cho con mà thôi.
Thay vì tiếp tục dùng lời nói để giải thích hay khuyên răn, con hãy học cách im lặng và chấp nhận họ như họ đang là. Bài pháp lớn nhất mà con có thể tặng cho gia đình lúc này chính là sự thay đổi từ chính bản thân con. Hãy để mọi người nhìn thấy một người tu tập theo con đường mới trở nên điềm đạm hơn, bao dung hơn, biết lắng nghe và sống trách nhiệm hơn. Khi con có được sự bình an và vững chãi thực sự, tự khắc năng lượng đó sẽ có sức lay chuyển mà không cần đến bất kỳ lời giáo điều nào.
Đối với những sinh hoạt cúng bái trong nhà, việc gì thuộc về phong tục truyền thống không làm tổn hại đến ai, con cứ tùy duyên giúp đỡ gia đình với bổn phận của một người con, nhưng giữ tâm mình hoàn toàn trong sạch, không nương tựa hay tin vào những điều mê tín đó. Còn việc gì phạm vào giới luật, con hãy khéo léo lánh mặt một cách nhẹ nhàng để tránh gây tranh cãi.
Hãy biến nỗi cô đơn này thành cơ hội để con quay về nương tựa vững chắc vào chính mình và vào chánh pháp. Con hãy kiên nhẫn bồi đắp nội lực của mình trước đã con nhé.
Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa.
Sādhu Sādhu Lành thay!
CÂU HỎI 53 – CHỦ ĐỀ GIA ĐÌNH & ĐỜI SỐNG
HỎI
Thưa Thầy con có 1 người con sắp tốt nghiệp Đại học mà người con đó luôn bám chấp si mê vào tiền tài danh vọng đến mức như con hổ săn mồi mặc dù hoàn cảnh gia đình không đến nỗi thiếu thốn . Con đã nhận ra đó là sợi dây xiềng xích trói buộc khiến trước sau gì cũng khiến cho nó đau khổ. Con đã gieo duyên cho nó hướng đến Phật pháp mà duyên chưa đủ. Xin Thầy chỉ bảo cho con là 1 người mẹ con phải làm gì?
Con xin tri ân Thầy!
ĐÁP
Chào quý vị,
Quý vị sinh ra thân xác của con chứ không sinh ra được nghiệp lực và tập khí từ nhiều đời của con. Sự khao khát tiền tài là vận hành của tâm Tham và Si thuộc về riêng đứa trẻ. Con quý vị phải tự đi, tự vấp ngã và tự chịu trách nhiệm với tiến trình nhân quả của chính mình.
Khi một người trẻ đang hừng hực tham vọng, càng cố hướng họ vào Phật pháp sẽ càng phản tác dụng, dễ khiến họ sinh tâm bài xích rồi tạo thêm ác nghiệp. Đã biết duyên chưa đủ, quý vị hãy im lặng và dừng việc dùng lời nói để giáo điều.
Hãy buông bỏ mong cầu muốn con phải sống theo ý mình, kể cả đó là ý muốn hướng thiện. Việc quý vị cần tu lúc này là sửa tâm mong cầu của chính mình, chứ không phải sửa đứa con.
Phải để con lao ra đời, nếm trải sự phản bội, thất bại hoặc sự trống rỗng ngay trên đỉnh cao danh vọng thì hạt giống thức tỉnh mới có cơ hội nảy mầm. Đau khổ chính là người thầy vĩ đại nhất của chúng sinh.
Thay vì nói đạo lý, quý vị hãy sống một cuộc đời an nhiên, tự tại bằng chính sự tu tập của mình.
Khi con mệt mỏi và bị sóng gió cuộc đời vùi dập, sự bình yên, bao dung không phán xét của mẹ ở nhà chính là chiếc phao cứu sinh duy nhất giúp con nhận ra giá trị thực sự.
Cốt tủy là quý vị hãy cứ để con trải nghiệm cuộc đời, việc của quý vị là giữ cho tâm mình bất động và bình an trước mọi biến chuyển của con.
CÂU HỎI 54 – CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Thưa thầy con xin được hỏi : có phải mọi hành động của thân như đi, nhấc tay, bấm cửa, đứng, ngồi, … đều được dẫn đầu bởi ý không ạ ?
Con hỏi như vậy bởi vì khi cố gắng chánh niệm quán thân trong các hành động, con nhận thấy có hai loại hành động.
– Loại thứ nhất là không phải là thói quen : ví dụ như bị đụng chân vô tường, thấy đau, phản xạ co chân lên xuýt xoa. Với loại này thì con « nhớ lại » : « vừa đụng tường, có cảm giác đau, chân co lên ».
– Loại thứ hai là thói quen : kiểu như đóng cửa lại là tay tự động bấm chốt (như là một phản xạ cơ học thuần túy). Với loại này con hiện tại không nhận thấy có một « ý » nào bảo bấm cửa cả. Câu hỏi của con liên quan đến loại này ạ.
Con cảm ơn thầy .
ĐÁP
Tôi xin trả lời thẳng vào câu hỏi của quý vị: Tất cả mọi hành động của thân đều được dẫn đầu bởi ý. Không có một chuyển động nào của cơ thể tự diễn ra như một cỗ máy vô tri mà hoàn toàn không có sự tham gia của tâm thức.
Để quý vị hiểu rõ hơn về loại hành động thứ hai (hành động theo thói quen), tôi xin giải thích như sau:
Ý định diễn ra quá nhanh: Bản chất của những hành động mang tính thói quen (như vừa đóng cửa là tay tự động bấm chốt) là do ý định bấm cửa diễn ra với tốc độ cực kỳ nhanh.
Rãnh thói quen sâu sắc: Vì hành động này đã được lặp đi lặp lại quá nhiều lần trong quá khứ, tâm của quý vị đã tạo thành một phản xạ tự động. Khi cơ thể tiếp xúc với cánh cửa, cái lệnh “bấm chốt” lập tức được kích hoạt một cách vi tế. Vì niệm lực của quý vị hiện tại chưa đủ sắc bén để bắt kịp tốc độ chớp nhoáng đó, nên quý vị có cảm giác như “tay tự làm” chứ không thấy cái ý nào ra lệnh cả.
Ngay cả ở loại hành động thứ nhất (phản xạ co chân khi đụng tường), đó cũng là do tâm nhận biết cái đau và lập tức phát ra ý muốn né tránh tổn thương để bảo vệ cơ thể.
Việc chưa nhìn thấy cái ý trong các hành động thói quen là hoàn toàn bình thường. Quý vị không cần phải cố gắng căng thẳng để “tìm” hay “săn lùng” xem cái ý đó nằm ở đâu. Hãy cứ tiếp tục duy trì sự chánh niệm thả lỏng và tự nhiên. Khi sự quan sát của quý vị trở nên thuần thục và sâu sắc hơn, tự nhiên quý vị sẽ thấy rõ cái ý khởi lên trước rồi hành động của thân mới theo sau, dù đó là hành động nhỏ nhặt nhất.
Sãdhu Sãdhu Sãdhu!
CÂU HỎI 55 – CHỦ ĐỀ GIA ĐÌNH & ĐỜI SỐNG
HỎI
Bạch thầy cho con hỏi:
Mối quan hệ giữa mình và bố mẹ, con cái, anh chị em trong gia đình, theo Kinh tạng Pali, nên được hiểu và thực hành như thế nào để có thể không quá bám chấp vào tình thương và cũng không dửng dưng? Phật dạy nên thương tất cả mọi người, vậy tình thương với gia đình và mọi người có gì khác nhau không? Có phải khác nhau là trách nhiệm với gia đình không ạ?
Con xin cảm ơn thầy!
ĐÁP
Trong kinh điển, Đức Phật giảng giải rất rõ về đời sống gia đình của một người cư sĩ. Mối quan hệ giữa cha mẹ, con cái và anh chị em được xây dựng trên hai nền tảng cốt lõi là bổn phận thực tế và tâm từ ái rộng lớn. Quý vị hiểu rằng trách nhiệm chính là điểm khác biệt lớn nhất giữa tình thương gia đình và tình thương dành cho xã hội, điều này hoàn toàn chính xác.
Đức Phật đã chỉ dạy cụ thể những bổn phận tương xứng giữa các thành viên, như con cái phải có trách nhiệm phụng dưỡng khi cha mẹ già yếu, cha mẹ phải nuôi dạy con cái nên người và hướng con vào đường thiện lành. Việc thực hiện những bổn phận này không phải là sự bám chấp, mà là sự thực hành giới hạnh và thể hiện lòng biết ơn của một người có trí tuệ.
Để không rơi vào sự bám chấp quá mức nhưng cũng không dửng dưng lạnh lùng, quý vị cần nhìn nhận người thân dưới ánh sáng của luật nhân quả. Sự bám chấp, tức là tình thương đi kèm với mong cầu và sở hữu, sẽ khiến quý vị luôn lo lắng, sợ hãi và đau khổ khi người thân gặp biến cố hoặc không làm theo ý mình. Ngược lại, sự dửng dưng lại là biểu hiện của tâm sân hoặc tâm si, muốn trốn tránh trách nhiệm vì ích kỷ.
Con đường trung đạo ở đây là quý vị hết lòng chăm sóc, yêu thương và làm trọn vẹn bổn phận với gia đình bằng một tâm thức tỉnh giác. Quý vị hiểu rằng mỗi thành viên, dù là cha mẹ hay con cái, đều là những chúng sanh độc lập, đến với nhau do duyên và đi theo nghiệp lực riêng của họ. Quý vị làm tốt phần việc của mình nhưng không cố gắng kiểm soát cuộc đời họ, không mong cầu họ phải vận hành theo ý muốn của quý vị. Khi họ làm điều sai trái, quý vị khuyên răn bằng tâm từ, nếu họ không nghe, quý vị an nhiên chấp nhận nghiệp quả của họ mà không dằn vặt hay oán hận.
Tình thương với muôn loài là tâm nguyện hướng thượng mong cho tất cả chúng sanh được an vui, còn tình thương gia đình là sự cụ thể hóa tâm nguyện đó bằng những hành động chăm sóc, gánh vác trách nhiệm hằng ngày. Sống trách nhiệm nhưng tâm luôn xả ly, đó chính là cách quý vị nuôi dưỡng sự bình an ngay trong lòng cuộc sống gia đình.
Sãdhu Sãdhu Sãdhu
CÂU HỎI 56 – CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Dạ, con kính bạch Thầy. Trong phần tâm quán niệm xứ , con chưa được hiểu trạng thái Tâm giải thoát và tâm không giải thoát. Tâm bất đại. Con kính Thầy hoan hỉ giảng giải thêm cho con được hiểu hơn ạ. Con kính tri ân Thầy.
ĐÁP
Chữ đại ở đây có nghĩa là rộng lớn, phát triển hay cao thượng.
Tâm đại là trạng thái tâm đã vượt lên trên các ham muốn tầm thường của cõi dục để đạt đến các tầng định sâu sắc như thiền sắc giới hay vô sắc giới. Khi một hành giả trú vào các tầng định này, tâm của họ trở nên bao la, vững chãi, không còn bị lay động bởi những cảnh trần bên ngoài nữa thì lúc đó gọi là tâm đại.
Tâm bất đại chính là tâm không rộng lớn, hay còn gọi là tâm hạn lượng, tâm phàm tình. Đây là trạng thái tâm hằng ngày của hầu hết chúng ta khi còn sống trong cõi dục. Dù lúc đó tâm quý vị đang làm việc thiện, đang vui vẻ hay đang suy nghĩ bình thường, nhưng hễ nó còn vận hành trong phạm vi của các giác quan với những lo toan thế tục thì đều thuộc về tâm bất đại, tức là cái tâm còn bị giới hạn và nhỏ hẹp.
Tâm không giải thoát là trạng thái tâm đang bị các triền cái, các sợi dây phiền não trói buộc. Ví dụ khi quý vị đang bị cơn giận che mờ, đang chìm dắm trong ham muốn, hoặc đang bồn chồn lo lắng dằn vặt mà không cách nào dứt ra được, đó chính là lúc tâm không giải thoát. Tâm lúc này hoàn toàn bị động và bị phiền não dẫn dắt.
Tâm giải thoát trong tiến trình tu tập chánh niệm hằng ngày được hiểu theo nghĩa giải thoát từng phần hoặc giải thoát tạm thời. Khi quý vị đang có một cơn giận khởi lên, quý vị chánh niệm quan sát nó và thấy rõ sự sinh diệt của nó. Ngay khoảnh khắc cơn giận tan biến, tâm quý vị trở nên nhẹ nhàng, trống rỗng, không còn bị năng lượng của cơn giận đó trói buộc hay sai khiến nữa, thì ngay sát na đó chính là tâm giải thoát. Hoặc khi quý vị đắc định, tâm tạm thời tách rời khỏi các triền cái độc hại, đó cũng là một trạng thái giải thoát tạm thời.
Cốt lõi của sự thực hành quán tâm của chánh pháp nằm ở chỗ này, Đức Phật không hề bắt quý vị phải cố gắng đi tìm cái tâm đại hay tâm giải thoát, cũng không bắt quý vị phải ghét bỏ hay trốn chạy cái tâm bất đại hay tâm không giải thoát.
Bổn phận duy nhất của người tu tập là nhận biết rõ ràng trạng thái tâm đang là một cách khách quan nhất. Khi tâm đang nhỏ hẹp, quý vị biết rõ tâm đang nhỏ hẹp. Khi tâm đang bị trói buộc, quý vị biết rõ tâm đang bị trói buộc. Khi tâm tự do, quý vị biết rõ tâm tự do.
Chính cái thấy biết thuần túy, không phán xét, không đồng hóa mình với trạng thái đó mới giúp quý vị thấy được tính chất vô thường, khổ và vô ngã của tâm thức, từ đó đưa đến sự xả ly và giải thoát hoàn toàn của mọi sự trói buộc.
Sãdhu Sãdhu Sãdhu!
CÂU HỎI 57 – CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Bạch Thầy, khi ngồi thiền lúc đầu con nhận thấy có sự phóng dật, sau đó giảm dần
Và ngưng phóng dật thì chuyển sang con ruồi, con muỗi, con kiến bu quanh (con có để xem nó như thế nào, tác ý rằng nó sinh rồi sẽ diệt thôi). Có lúc thì nó qua có lúc thì tâm sân, tham cảm giác dễ chịu nên đuổi nó đi.
Khi qua đợt đó rồi thì con nghe các âm thanh xung quanh mình rất rõ. Cũng sanh và diệt.
Xin thầy chỉ dẫn thêm ạ 🙏🏻
ĐÁP
Khi các tư tưởng phóng dật lăng xăng bắt đầu lắng xuống, năng lực định tĩnh tăng lên thì các giác quan sẽ tự động trở nên nhạy bén hơn. Đó là lý do vì sao quý vị bắt đầu cảm nhận rất rõ các cảm thọ vi tế trên thân và âm thanh ở môi trường xung quanh.
Chỗ quý vị cần nhận ra lúc này là: con muỗi, cái ngứa hay âm thanh bên ngoài không phải là chướng ngại của thiền định, mà chúng chính là đề mục thiền vô giá. Sai lầm lớn nhất của hành giả là chỉ lo nhìn vào đối tượng bên ngoài mà quên mất cái tâm đang phản ứng bên trong.
Khi quý vị thấy mình khởi tâm sân hận vì bị quấy rầy, hoặc khởi tâm tham muốn cảm giác dễ chịu, hãy lập tức quay cái nhìn tỉnh giác vào chính cái sân và cái tham đó để nhận diện chúng. Con muỗi là sắc pháp bên ngoài, cảm thọ ngứa ngáy hay đau đớn là thọ pháp, và cái tâm bực bội hay dính mắc là hành pháp. Tất cả chúng đều là những hiện tượng sinh diệt liên tục, vận hành theo nhân duyên chứ không có cái nào là ta hay thuộc về ta cả.
Đến giai đoạn nghe âm thanh rõ ràng và thấy chúng sinh diệt, đó là lúc quý vị đang chạm vào tuệ giác về danh sắc. Âm thanh khởi lên rồi diệt đi là sắc pháp, cái tâm nghe và biết âm thanh đó là danh pháp. Thực tại lúc này chỉ là một chuỗi vận hành khách quan của danh và sắc, hoàn toàn vắng bóng một cái tôi cố định nào ở đây.
Bản chất của thiền tuệ là thấy pháp như nó đang là. Dù là sự phóng dật, cảm thọ đau ngứa, tâm sân hận trỗi dậy, hay âm thanh bên ngoài, hễ cái gì hiện khởi trong khoảnh khắc hiện tại thì quý vị chỉ làm một nhân chứng thuần khiết, nhận biết diện mạo và sự sinh diệt của nó mà không can thiệp, không xua đuổi cũng không bám chấp. Hãy tiếp tục thả lỏng và giữ vững sự tỉnh giác như vậy.
CÂU HỎI 58 – CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Gom tâm tập trung để thực sự đang sống mới là tác dụng của thiền, còn gom tâm tập trung theo các sắc thái cảm thọ là phóng dật/ con nhận định vậy đúng không thưa Thầy?
ĐÁP
Việc gom tâm về hiện tại để thực sự đang sống mới chỉ dừng lại ở tầng Định giúp tâm an ổn tạm thời. Tác dụng tối hậu của Thiền Tuệ không phải để tìm kiếm sự dễ chịu ở hiện tại, mà là nhìn thấu ba đặc tính Vô thường, Khổ, Vô ngã của Danh Sắc để đoạn tận vô minh và ái dục.
Sự phóng dật hay chánh niệm được quyết định bởi Thái độ của tâm, chứ không phụ thuộc vào Đối tượng quan sát:
Phóng dật (Bất thiện): Khi cảm thọ khởi lên (đau đớn, ngứa ngáy, hay dễ chịu…), quý vị lập tức sinh tâm tham đắm (thích thọ lạc) hoặc sân hận (bực dọc thọ khổ) rồi để cho dòng suy nghĩ cuốn đi.
Chánh niệm (Thiện): Khi cảm thọ khởi lên, quý vị đứng vị thế khách quan để ghi nhận: thọ lạc biết thọ lạc, thọ khổ biết thọ khổ. Quý vị chỉ quan sát tiến trình sinh – diệt của cảm thọ mà không dính mắc, không xua đuổi.
Không có đối tượng nào là phóng dật. Chỉ có cái tâm tham – sân – si phản ứng điên đảo trước cảm thọ mới là phóng dật nhé.
CÂU HỎI 59 – CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Bạch Thầy, Thầy cho con hỏi giờ đây con tiếp cận đọc kinh Nikaya. Con có một khúc mắc kính xin Thầy chỉ dạy.
Ban đầu khi con đọc kinh mà gắng để hiểu thì con bị nhứt đầu. Thưa Thầy, tâm thế mình khi đọc kinh là đọc đến khi nào để hiểu và hành được rồi mới đọc tiếp bài kinh tiếp theo hay cứ đọc đi đọc lại bài kinh mình hiểu để hành mới đọc bài mới vậy Thầy?
Nhận thấy căn sơ thấp kém, mù loà về pháp học , con mò mẫm trong biển kinh vậy không ổn. Vì vậy kính xin thầy hướng dẫn cách học Tam Tạng Pali hiệu quả ạ 🙏🏻
ĐÁP
Chuyện quý vị mới bước vào đường đạo, đọc kinh mà bị nhức đầu rồi bị tâm tham thúc đẩy đọc dồn dập là điều rất dễ hiểu. Người mới tu thường vô tình mang theo thói quen của đời sống thế tục vào trong đạo, đó là thói quen tích lũy, muốn sở hữu kiến thức và muốn mau chóng đạt được kết quả.
Bộ não của quý vị bị quá tải vì quý vị đang cố dùng cái trí năng phàm phu, dùng lý trí logic để nhồi nhét và mổ xẻ những lời dạy vốn tuôn chảy từ tuệ giác giải thoát. Lời Phật dạy không phải là một bộ môn triết học để học thuộc lòng hay đem đi tranh luận. Khi quý vị càng cố gồng mình lên để hiểu, để nhớ xem bài kinh này nói gì, thì tâm tham học hỏi đang âm thầm vận hành bên dưới. Sự mong cầu này tạo ra một áp lực căng thẳng dồn lên hệ thần kinh, khiến đầu óc quý vị bị mệt mỏi. Học pháp với cái tâm muốn sở hữu kiến thức như vậy chỉ làm tăng trưởng bản ngã mà thôi.
Đối với một người mới bắt đầu, cách học hiệu quả nhất là phải biết cân bằng giữa việc đọc để mở rộng tầm nhìn và việc thực hành trong đời sống. Quý vị không cần phải bắt mình phải hiểu thấu và làm xong bài kinh này rồi mới được chuyển qua bài khác, vì có những trạng thái tâm thức cao thượng cần rất nhiều thời gian tu tập mới chạm tới được. Nhưng quý vị cũng tuyệt đối không được đọc cưỡi ngựa xem hoa, đọc lướt qua để lấy số lượng bài kinh đã hoàn thành.
Để bước ra khỏi sự mò mẫm trong biển kinh, quý vị nên thay đổi cách tiếp cận theo hướng tự nhiên sau đây:
🔴 Thả lỏng khi tiếp xúc với lời kinh
Mỗi khi lật một trang, hãy buông bỏ hết mọi áp lực phải học hành hay phải ghi nhớ. Hãy hình dung mình đang là một người bộ hành khát nước ngồi nghỉ dưới bóng cây và lắng nghe bậc đạo sư giảng giải. Hãy để những lời dạy đó tự thấm vào tâm thức một cách tự nhiên như nước mưa thấm vào lòng đất. Đoạn nào hiểu thì tiếp nhận, đoạn nào chưa hiểu thì cứ hoan hỷ đi qua, không cố kiết suy diễn hay phân tích bằng lý trí.
🔴 Đối chiếu ngay vào thực tại thân tâm
Hiểu kinh không phải là thuộc lòng mặt chữ, mà là thấy lời kinh đang diễn ra trên chính mình. Sau khi đọc xong một đoạn kinh, quý vị hãy khép sách lại, nhìn sâu vào nội tâm để xem những chướng ngại, những phiền não hay những thói quen xấu mà Đức Phật vừa nhắc tới có đang hiện diện trong mình ngay lúc này hay không. Kinh điển giống như một tấm gương, mục đích là để quý vị soi lại mặt mình chứ không phải để nghiên cứu cấu tạo của tấm gương đó.
🔴 Đưa một điều nhỏ vào đời sống
Thay vì cố nhớ toàn bộ bài kinh dài, quý vị chỉ cần chọn ra một điểm cốt lõi nhất, đơn giản nhất phù hợp với sức mình để ứng dụng hằng ngày. Ví dụ, nếu bài kinh dạy về sự phòng hộ các giác quan, thì trong ngày hôm đó, khi đi đứng nằm ngồi, quý vị thử tập quan sát xem mắt mình có đang nhìn ngó lung tung rồi sinh tâm thích ghét hay không. Khi quý vị thực hành được một điều nhỏ như vậy, bài kinh đó đã thực sự sống dậy và có giá trị chuyển hóa hướng thượng.
Con đường tu tập là một lộ trình thong dong và tỉnh giác, không có chỗ cho sự vội vàng hay tham lam. Quý vị hãy đi từng bước một cách vững chãi, học một chút thì hành một chút. Chính việc hành trì hằng ngày sẽ làm sáng tỏ những điều quý vị chưa hiểu trên mặt chữ nghĩa, giúp quý vị bước ra khỏi sự mù lòa và mò mẫm một cách tự nhiên nhất.
Sãdhu Sãdhu Sãdhu!
CÂU HỎI 60 – CHỦ ĐỀ TU TẬP
HỎI
Thưa thầy, con xin phép đặt câu hỏi nhờ thầy giải đáp dùm con với ạ! Tâm của một đứa trẻ sơ sinh (vừa chào đời) và một người thiền sư đạt đạo có phải giống nhau vì không dính mắc vào cái “tôi” và nhìn sự vật thuần túy hơn. Tuy vậy đứa trẻ sơ sinh không dính vào cái “tôi”, không dính vào thức uẩn hay tưởng uẩn, nhưng lại dính vào thọ uẩn, và vẫn còn tham ái, còn các vị thiền sư đã liễu tri hết các uẩn và tham ái. Đó có phải sự giống nhau và khác nhau không thưa thầy!
ĐÁP
Con đang rơi vào một hiểu lầm rất lớn và phổ biến khi so sánh tâm của một đứa trẻ sơ sinh với một bậc thiền sư đạt đạo. Sự thật dưới lăng kính chánh pháp Nguyên thủy hoàn toàn không phải như vậy, và việc đánh đồng này là một sai lầm vi tế rất nguy hiểm cho lộ trình tu tập của con.
Trước hết, thầy muốn con hiểu rõ rằng tâm của một đứa trẻ sơ sinh không hề giống tâm của một bậc giải thoát. Đứa trẻ nhìn có vẻ thuần túy, không dính mắc vào cái tôi, không bám vào tưởng uẩn hay thức uẩn chỉ là vì các cơ quan giác quan và não bộ của nó chưa phát triển đủ để biểu hiện ra lời nói hay hành động phức tạp mà thôi. Tâm thức của một đứa trẻ khi tái sanh vẫn mang theo toàn bộ kho tàng phiền não và những khuynh hướng bất thiện ngủ ngầm từ vô lượng kiếp trước.
Con đã sai khi nghĩ rằng đứa trẻ không dính vào thức uẩn hay tưởng uẩn. Thực tế, cả năm uẩn của đứa trẻ đều đang vận hành và bị trói buộc hoàn toàn bởi sự thiếu hiểu biết cốt tủy. Bản ngã và sự chấp thủ của đứa trẻ vẫn nằm nguyên vẹn ở dạng tiềm ẩn, giống như những hạt giống cỏ dại đang vùi sâu dưới lòng đất vào mùa đông. Nhìn bề ngoài thì mặt đất có vẻ trống không, sạch sẽ, nhưng chỉ cần mưa xuống và có ánh nắng, cỏ dại sẽ lập tức mọc lên dày đặc. Đứa trẻ khóc thét khi khó chịu, đòi bú khi đói, bực dọc khi không vừa ý – đó chính là sự vận hành của tham ái và chấp ngã đang hiển hiện rõ ràng nhất chứ không có gì thuần túy ở đây cả.
Ngược lại, một vị thiền sư đạt đạo là người đã đi qua giông bão, đã đối diện trực tiếp với năm uẩn, hiểu thấu bản chất vô thường, khổ, và không có cốt lõi của chúng. Vị đó không phải là không có cái tôi theo kiểu ngây ngô chưa biết gì, mà là đã dùng trí tuệ tột độ để nhổ tận gốc rễ, thiêu rụi hoàn toàn những khuynh hướng bất thiện ngủ ngầm và ảo tưởng về một cái tôi.
Để dễ hình dung, tâm đứa trẻ giống như một căn phòng tối tăm đầy rác rưởi nhưng tạm thời đang được phủ một tấm màn che lại nên nhìn có vẻ ngăn nắp. Còn tâm của một vị chứng ngộ là một căn phòng đã được thu dọn sạch sẽ hoàn toàn, ánh sáng trí tuệ đã chiếu rọi và không còn một vết bụi nào có thể bám lại.
Sự ngây thơ của đứa trẻ sơ sinh là sự ngây thơ của vô minh, của một kẻ chưa có đủ điều kiện để bộc phát sai lầm. Còn sự tự tại của bậc chứng ngộ là sự thanh tịnh của trí tuệ, của một người đã chiến thắng và vượt qua tất cả trói buộc. Con cần phân biệt thật rõ ràng giữa sự chưa biểu hiện của phiền não và sự đoạn tận hoàn toàn của phiền não, đừng để những suy diễn mơ hồ làm lệch lạc tri kiến của mình con nhé.
