Trong thế gian, ai cũng sợ hãi trước cái chết hoặc những cơn đau xé thịt từ tai nạn. Nhưng ít ai hiểu rằng, bi kịch thực sự không nằm ở vết thương trên da thịt, mà nằm ở sự “đồng nhất hóa” giữa Tâm và Thọ.
Lý thuyết “Hai mũi tên” .
Đức Thế Tôn đã dạy về sự khác biệt giữa một bậc Thánh hữu học/vô học và kẻ phàm phu qua hình ảnh hai mũi tên:
* Mũi tên thứ nhất: Là Thân thọ (Kāyika vedanā). Đây là cảm giác đau đớn thuần túy do hệ thần kinh ghi nhận khi các đại (Đất, Nước, Lửa, Gió) xung đột. Dù là Đức Phật hay một vị A-la-hán, khi bị mảnh đá của Đề-bà-đạt-đa làm chảy máu chân, hay khi lâm trọng bệnh tại Kusinara, các Ngài vẫn cảm thọ cái đau này. Thân ngũ uẩn này là quả của nghiệp quá khứ, nó phải chịu quy luật hoại diệt.
* Mũi tên thứ hai: Là Tâm thọ (Cetasika vedanā). Đây là sự phản kháng, lo âu, sân hận và khao khát thoát khỏi cái đau. Đây chính là mũi tên thứ hai bắn bồi vào cùng một vết thương.
Cơn ác mộng của kẻ không tu tập
Với người đời, khi tai nạn ập đến hay giờ phút cận tử cận kề, họ bị bắn bởi hàng vạn mũi tên.
* Vì chấp thân này là “tôi”, là “của tôi” (Sakkāya-diṭṭhi – Thân kiến), nên khi thân đau, họ thấy “Tôi đau”.
* Tâm sân hận đối kháng với cảm thọ khổ, khiến khổ thọ nhân lên gấp bội.
* Sự bám víu vào sự sống tạo ra một luồng xung lực kinh khủng, khiến tâm thức hoảng loạn, vùng vẫy trong vũng lầy của ảo giác trước khi rơi vào cảnh giới thấp kém.
> “Kẻ phàm phu khi bị khổ thọ chạm đến, liền sầu muộn, than vãn, khóc lóc, đấm ngực, rơi vào bất tỉnh. Họ không biết một lối thoát nào khác ngoài dục lạc.”
Sự tự tại của bậc Thánh: Đau nhưng không Khổ.
Các bậc Thánh đã đoạn tận ngã chấp. Đối với các Ngài, cảm thọ đau chỉ là một hiện tượng đang sinh và diệt trên tiến trình của danh sắc.
* Các Ngài quan sát cái đau với sự tỉnh giác tột độ .
* Tâm các Ngài tách biệt khỏi cảm thọ như nước trên lá sen. Cái đau chỉ dừng lại ở cửa ngõ của thân môn, không thể xâm nhập vào nội tâm vắng lặng.
* Cảm thọ cái đau, nhưng không bị cái đau ấy trói buộc.
Đó không phải là sự lì lợm của ý chí, mà là sự giải thoát của trí tuệ Tuệ quán . Khi hiểu rằng “Thọ không phải là Ta”, mũi tên thứ hai đã bị gãy vụn từ trước khi nó kịp chạm vào tâm thức.
Đừng đợi đến khi đối diện với tử thần mới học cách buông bỏ. Nếu không tu tập quán chiếu cảm thọ ngay từ bây giờ, chúng ta sẽ chỉ là những kẻ tay không bắt giặc giữa trận đồ của nghiệp lực.
Hãy nhớ: Đau là tất yếu, nhưng khổ là tùy chọn.
– Khải Tuệ Quang –
