‎​Ý NGHĨA KINH BỘC LƯU

Tạng Kinh Tập (Sutta Pitaka), Tương Ưng Bộ Kinh (Samyutta Nikaya), Chương I: Tương Ưng Chư Thiên, Kinh Bộc Lưu (ký hiệu quốc tế: SN 1.1)
‎
‎​Trước hết, chúng ta cần hiểu rõ bộc lưu (tiếng Pali là Ogha) là gì. Bộc lưu chính là bốn dòng thác lũ mãnh liệt cuốn trôi và nhấn chìm tất cả chúng sinh trong vòng luân hồi sinh tử (Samsara). Bốn dòng lũ lớn đó bao gồm:
‎
‎​Dục bộc lưu (Kamogha): Dòng lũ của tham muốn ngũ dục, bám chấp vào các sắc, thanh, hương, vị, xúc thế gian.
‎
‎​Hữu bộc lưu (Bhavogha): Dòng lũ của sự khát khao sinh tồn, muốn hiện hữu trong các cõi sắc giới và vô sắc giới.
‎
‎​Kiến bộc lưu (Ditthogha): Dòng lũ của tà kiến, sự chấp thủ vào một bản ngã thường hằng hoặc các quan niệm sai lầm về thực tại.
‎
‎​Vô minh bộc lưu (Avijjogha): Dòng lũ của sự si mê, che lấp chân lý Tứ Thánh Đế, khiến chúng sinh không thấy rõ thực tướng của danh sắc.
‎
‎​Làm thế nào để vượt qua bốn dòng thác lũ cuồn cuộn này khi mọi nỗ lực thông thường của bản ngã đều vô hiệu? Câu trả lời nghịch lý nhưng là đỉnh cao của tuệ giác mà Đức Thế Tôn chỉ dạy chính là: không đứng lại, không bước tới.
‎
‎​Kinh văn gốc chép lời khai thị của đức Phật rằng: ‎Khi Ta đứng lại, thời Ta chìm xuống. Khi Ta bước tới, thời Ta bị trôi giạt. Do vậy, không đứng lại, không bước tới, Ta vượt khỏi bộc lưu.
‎
‎🔴 ​Đứng lại là gì và tại sao lại chìm xuống?
‎
‎​Trạng thái đứng lại (Pali: Santitthana) đại diện cho sự vận hành của phiền não, cụ thể là Ái dục (Tanha) và Tà kiến (Ditthi). Đây là thái độ tâm lý bám chấp, luyến ái hoặc đồng hóa mình với các đối tượng trong hiện tại. ​Khi quý vị khởi tâm thích thú, dính mắc vào một trạng thái định, một cảm thọ hỷ lạc trong lúc hành thiền, hoặc luyến ái những lạc thú ở đời, đó chính là lúc quý vị đang đứng lại. Sự đứng lại này giống như việc cố gắng bám vào một tảng đá nặng giữa dòng nước xiết. Sức nặng của lòng tham ái và chấp thủ ấy sẽ ngay lập tức kéo quý vị chìm sâu xuống đáy của phiền não và các khổ cảnh. Càng cố giữ lấy cái tôi và những gì thuộc về cái tôi trong hiện tại, quý vị càng chìm sâu trong luân hồi.

‎🔴 ​Bước tới là gì và tại sao lại trôi giạt?
‎
‎​Ngược lại, hành vi bước tới (Pali: Ayuhana) đại diện cho các hành nghiệp tạo tác (Abhisankhara, tức là hành uẩn). Đây là sự vận hành của tâm tham cầu, phóng dật, nôn nóng hướng về tương lai, cố gắng tạo nghiệp để đạt được một trạng thái tốt hơn hoặc một kết quả mong đợi theo ý muốn cá nhân. ​Ngay cả khi quý vị hành thiền với tâm mong cầu đắc đạo, mong cầu thấy vô thường vô ngã, hay nỗ lực dùng ý chí của bản ngã để kiểm soát, đè nén danh sắc, đó đều là hành vi bước tới. Sự bước tới này giống như việc cố gắng bơi ngược dòng nước xiết bằng sức lực của cái tôi ảo tưởng. Quý vị càng vùng vẫy bằng tâm tham cầu giải thoát, dòng nước của hành nghiệp tạo tác sẽ càng cuốn quý vị trôi giạt đi xa hơn, tiếp tục tái sinh vô định trong đại dương sinh tử. Mọi nỗ lực có ý đồ của bản ngã đều chỉ tạo thêm nghiệp mới, duy trì sự vận hành của vòng xích Thập Nhị Nhân Duyên.

‎🔴 ​Không đứng lại, không bước tới
‎
‎​Đây chính là con đường Trung Đạo chân thật, vượt lên trên mọi nhị nguyên của tâm thức bằng sự thực hành Tuệ Quán (Vipassana):
‎
‎​Không đứng lại nghĩa là không bám chấp, không dính mắc vào bất kỳ danh sắc hay trạng thái nào trong hiện tại. Khi các cảm thọ, suy nghĩ, hay trạng thái định sinh khởi, hành giả chỉ đơn giản ghi nhận, hay biết sự sinh diệt của chúng như chúng đang là mà không tìm cách giữ lại hay đồng hóa.
‎
‎​Không bước tới nghĩa là không mong cầu kết quả, không đẩy tâm về phía trước để tìm kiếm trạng thái tiếp theo, không nỗ lực dùng cái tôi để can thiệp hay thay đổi tiến trình tự nhiên của danh sắc. Hành giả hoàn toàn xả ly mọi nỗ lực tạo tác mang tính bản ngã.
‎
‎​Khi hành giả thiết lập sự Chánh Niệm Tỉnh Giác một cách tự nhiên, dòng chảy của danh sắc vẫn tự vận hành theo định luật tự nhiên, nhưng không còn bóng dáng của một cái tôi can thiệp vào. Ngay khoảnh khắc đó, ái dục chấm dứt (không đứng lại), hành nghiệp tạo tác tắt lặng (không bước tới). Không còn thực thể bản ngã nào để chìm xuống, cũng không còn ai để trôi giạt.
‎
‎​Đây chính là sát-na bộc lưu được vượt qua bằng Tuệ Siêu Thế. Tiến trình luân hồi dừng lại, và Niết-bàn (Nibbana) tịch tịnh hiển lộ ngay lập tức. Hãy để mọi hiện tượng tự nhiên sinh diệt như chúng đang là, chỉ có sự hay biết thuần khiết trong sáng hiển lộ mà không có sự can thiệp của tham ái hay sân hận. Đó mới là chánh pháp thanh tịnh và giải thoát tột cùng.

– Khải Tuệ Quang –