Trong năm điều đạo đức căn bản (Ngũ giới) mà Đức Thế Tôn – bậc Chánh Biến Tri – đã thiết lập để bảo vệ chúng sanh khỏi đọa xứ, giới thứ năm thường bị người đời xem nhẹ nhất. Họ cho rằng “uống một chút cho vui”, “xã giao trần thế” là vô hại.
Nhưng với tuệ nhãn nhìn thấu suốt ba cõi, Đức Phật không cấm đoán vì sự khắt khe giáo điều. Ngài chỉ ra con đường “Từ bỏ và tránh xa” bởi Ngài thấy rõ: Chất say chính là lưỡi dao bén nhất cắt đứt gốc rễ của Trí Tuệ và Chánh Niệm.
Dưới đây là sự phân tích rốt ráo về vấn đề này.
1. Định nghĩa chân xác: “Chất say” là gì?
Trong Chánh tạng Pali, giới này được tuyên thuyết là: “Surā-meraya-majja-pamāda-ṭṭhānā veramaṇī” (Cố ý tránh xa sự dể duôi uống rượu và các chất say).
Cần hiểu rộng và sâu hơn cái nhìn hẹp hòi của thế gian:
Surā & Meraya: Không chỉ là rượu men, rượu nấu. Nó đại diện cho tất cả các dung dịch, hóa chất, thực phẩm lên men.
Majja (Chất gây say/nghiện): Đây là trọng tâm. Trong bối cảnh hiện đại, nó bao hàm ma túy, chất kích thích, bóng cười, cỏ, thuốc lắc… bất cứ thứ gì khi đưa vào cơ thể làm biến đổi nhận thức, làm tê liệt hệ thần kinh, khiến tâm trí mất quyền kiểm soát.
Đức Phật không nói “uống ít thì được”. Ngài dùng từ “Veramaṇī” – tức là sự kiêng kị, tránh xa hoàn toàn. Vì sao? Vì bản chất của chất say là “Pamāda” – sự phóng dật, buông lung, nguồn gốc của mọi tai ương.
2. Cái nhìn của “Kẻ Phàm Phu Căn Cơ Hạ Liệt”
Kẻ phàm phu, do vô minh che lấp, sống trong dục lạc và sự cợt nhả, thường nhìn nhận chất say bằng con mắt đục ngầu của thế gian:
Lấy cớ “Giải sầu”: Họ mượn cái say để trốn chạy khổ đau thực tại trong chốc lát, không biết rằng mượn rượu tiêu sầu thì sầu càng thêm sầu. Đó là sự hèn nhát, không dám đối diện với Chân đế Khổ.
Lấy cớ “Xã giao”: Họ coi chén rượu là thước đo tình nghĩa, dùng chất độc để kết nối thâm tình. Đây là sự điên đảo tưởng, lấy cái hại mình hại người làm niềm vui.
Sự ngu biện “Tự chủ”: Kẻ hạ liệt thường vỗ ngực: “Ta uống nhưng ta vẫn tỉnh”. Đây là đỉnh cao của sự si mê (Moha). Khi chất độc đã ngấm vào máu, thần kinh đã bị tê liệt, thì cái “tỉnh” đó chỉ là ảo giác của một con thú đang mất kiểm soát.
3. Tuệ Giác Của Bậc Trí: Tại sao phải đoạn tận?
Bậc có trí tuệ, nương theo Chánh Pháp, nhìn thấu suốt chất say chính là “Kẻ hủy diệt Chánh Niệm”.
A. Chất say là kẻ sát nhân giấu mặt của 4 giới còn lại
Giới thứ năm không đứng độc lập, nó là cánh cửa bảo vệ cho bốn giới đầu (Sát sinh, Trộm cắp, Tà dâm, Nói dối).
Khi tỉnh táo, lương tri (Tàm và Quý – sự hổ thẹn và ghê sợ tội lỗi) còn hoạt động.
Khi say, con người trở thành loài dã thú. Một kẻ say có thể giết người không ghê tay, tà dâm không biết nhục, mắng chửi cha mẹ, nói lời độc ác.
Chất say là chìa khóa mở cánh cửa địa ngục, thả ra mọi ác nghiệp mà bình thường lý trí còn kìm hãm được.
B. Đoạn diệt hạt giống Trí Tuệ (Paññā)
Mục đích tối hậu của Chánh Pháp là Giác Ngộ, mà muốn Giác Ngộ phải có Trí Tuệ, muốn có Trí Tuệ phải có Chánh Định và Chánh Niệm.
Chất say tấn công trực tiếp vào não bộ – căn cứ địa của ý thức.
Người nghiện chất say đời này, đời sau (nếu may mắn được làm người) sẽ chịu quả báo là ngu si, đần độn, điên loạn, mất trí nhớ.
Làm sao một kẻ mà ngay cả sự tỉnh táo thường ngày còn không giữ được, lại dám mơ đến chuyện thiền định, quán chiếu Tam Tướng (Vô thường – Khổ – Vô ngã)?
C. Sự Phóng Dật (Pamāda) – Kẻ thù của sự bất tử
Trong kinh Pháp Cú, Đức Thế Tôn dạy:
”Không phóng dật là đường sống,
Phóng dật là đường chết.
Người không phóng dật không chết,
Kẻ phóng dật như chết rồi.”
Uống rượu, dùng chất kích thích chính là nuôi dưỡng sự phóng dật. Kẻ say là kẻ đang ngủ mê trong ngôi nhà đang cháy. Họ đã chết về mặt tâm linh ngay khi còn đang thở.
4. Lời kết: Sự chọn lựa của bậc Trượng Phu
Chánh Pháp của Như Lai là dòng nước ngược dòng đời. Thế gian tôn sùng dục lạc, tôn sùng những cơn say để quên đi sự vô nghĩa của kiếp người.
Người con Phật, bậc có trí, phải có cái dũng của sư tử chúa: Dứt khoát từ bỏ. Không phải vì sợ tội, mà vì sự trân quý tột cùng đối với Trí Tuệ và Tánh Linh của chính mình.
Đừng để một phút giây “vui vẻ” của chất men làm vẩn đục tâm thức trong sáng, đừng đánh đổi sự giác ngộ vĩ đại lấy cơn say của kẻ phàm phu. Hãy giữ tâm mình trong sạch như ngọc ma-ni, không tì vết, không nhiễm ô. Đó mới là khí phách của người nắm giữ Chân Lý.
– Khải Tuệ Quang –
