PHẦN I: SỰ RA ĐỜI CỦA HỆ THỐNG “TULKU” – KHI QUYỀN LỰC MƯỢN DANH GIẢI THOÁT
Để hiểu tại sao có những đứa trẻ được gọi là “Phật sống” hay “Hoàng tôn tái thế” tại Bhutan , chúng ta phải lật lại những trang sử đen tối, nơi Chánh pháp bị bẻ cong để phục vụ cho các định chế cai trị.
1. Cuộc khủng hoảng kế vị và “Sáng kiến” thế kỷ 12
Trong Chánh pháp của Đức Phật GOTAMA, đạo lộ của người xuất gia là cắt đứt ái kết, lìa bỏ gia đình và tài sản. Tuy nhiên, khi Phật giáo truyền sang Tây Tạng và Bhutan, các tự viện dần trở thành những thực thể chính trị và kinh tế khổng lồ với ruộng đất và nô lệ.
* Vấn đề: Các vị sư trưởng (Lama) giữ giới độc thân nên không có con nối dõi để quản lý tài sản khổng lồ của giáo phái. Nếu truyền cho đệ tử thì dễ dẫn đến tranh giành quyền lực giữa các phe phái.
* Giải pháp “Tulku”: Vào thế kỷ 12, phái Karma Kagyu đã đưa ra một khái niệm chưa từng có trong lịch sử Phật giáo nguyên thủy: Sự tái sinh tự chủ. Họ tuyên bố vị thầy đã mất “chủ động” đầu thai vào một đứa trẻ để quay lại nắm giữ quyền lực.
* Sự thật: Đây là một công cụ quản trị thông minh nhằm duy trì sự tập trung quyền lực và tài sản trong nội bộ một dòng phái mà không cần thông qua huyết thống, đồng thời tạo ra một sự sùng bái cá nhân tuyệt đối.
2. Sự bành trướng của “Thần quyền” tại Bhutan
Bhutan là nơi dòng phái Drukpa (một nhánh của giáo phái Mật tông) nắm quyền tối thượng.
* Lịch sử Bhutan gắn liền với việc hợp nhất giữa Thần quyền và Vương quyền. Các “Rinpoche” (Báu vật quý giá) không chỉ là lãnh đạo tôn giáo mà còn là những chính trị gia thủ cựu.
* Việc phong tặng danh xưng “Phật sống tái thế” cho các thành viên trong hoàng tộc hoặc giới quý tộc là một chiến thuật chính trị nhằm thần thánh hóa chế độ quân chủ. Khi một người mang dòng máu hoàng tộc lại được xác nhận là “hóa thân của Phật”, quyền lực của họ trở nên bất khả xâm phạm. Đây là sự lợi dụng tôn giáo để bảo chứng cho giai cấp.
PHẦN II: ĐỐI CHIẾU SỰ PHI LÝ GIỮA “KỊCH BẢN TÁI SINH” VÀ TỰ TẠNG PĀLI
Dưới ánh sáng của Chánh pháp Tam tạng Pāli, toàn bộ hệ thống “nhận diện hóa thân” này hoàn toàn sụp đổ về mặt giáo lý:
1. Nghịch lý về sự Giải thoát
* Chánh pháp dạy: Một bậc A-la-hán hay một vị Phật sau khi nhập Niết-bàn thì “vô tung vô ảnh”, dòng luân hồi chấm dứt hoàn toàn. “Kīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ” (Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành).
* Mật tông diễn kịch: Họ cho rằng “Phật” vẫn còn luân hồi, vẫn còn đầu thai vào những gia đình quyền quý để… tiếp tục làm thầy, nhận cúng dường và nắm quyền lực. Điều này chẳng khác nào tuyên bố Đức Phật vẫn còn bị trói buộc bởi Thân kiến (Sakkāya-diṭṭhi) và Hữu ái (Bhava-taṇhā).
2. Màn kịch “Nhận diện” dưới nhãn quan Vô ngã (Anattā)
Các màn kịch như đứa trẻ chọn đúng chuỗi hạt hay chén trà của tiền thân được quảng bá như phép mầu.
* Góc nhìn Chánh pháp: Đức Như Lai dạy về Duyên khởi (Paṭicca-samuppāda). Không có một “linh hồn” (Atman) bất biến đi từ thân này sang thân khác. Việc cho rằng một đứa trẻ có “linh hồn” của một vị thầy cũ là rơi vào Thường kiến (Sassata-diṭṭhi) – một trong những tà kiến nặng nề nhất.
* Góc nhìn thực tế: Đây là sự dàn dựng từ nhỏ. Một đứa trẻ bị tách khỏi gia đình, đưa vào tự viện, được huấn luyện nghiêm ngặt về cử chỉ, thái độ và những ký ức được “cấy ghép” để đóng vai một vị thánh sống. Đây là sự vi phạm quyền trẻ em núp bóng tâm linh.
> Lời kết : Sự tồn tại của “Phật sống” tại Bhutan hay Tây Tạng không minh chứng cho sự linh thiêng của đạo Phật, mà minh chứng cho sự suy đồi của một hệ thống đã từ bỏ con đường Giải thoát để chạy theo Thế gian pháp.
PHẦN III: NHỮNG “MÀN KỊCH” NHẬN DIỆN VÀ CỖ MÁY KINH TẾ TÍN NGƯỠNG
Khi nhìn vào bức ảnh những đứa trẻ được khoác áo cà sa, ngồi ngang hàng với quyền quý và được tôn thờ như “Phật tái thế” , chúng ta cần dùng trí tuệ để bóc tách các lớp diễn sau đây:
1. Kỹ thuật “Nhận diện” – Sự dàn dựng tâm lý tinh vi
Mật tông Tây Tạng và Bhutan luôn quảng bá các cuộc tìm kiếm Tulku như những phép mầu. Tuy nhiên, nếu đối chiếu với thực tế và giáo luật Pāli, chúng ta sẽ thấy đó là một quy trình mang tính sắp đặt:
* Sự lựa chọn mang tính gia tộc: Hãy quan sát kỹ, các “Hóa thân” thường được tìm thấy trong các gia đình có thế lực, giới quý tộc hoặc chính trị gia . Đây là cách để các dòng họ quyền quý thâu tóm luôn cả quyền lực tâm linh, biến “Phật giáo” thành một công cụ bảo chứng cho giai cấp.
* Cấy ghép ký ức: Một đứa trẻ từ 2-3 tuổi đã bị tách khỏi môi trường tự nhiên, bao quanh bởi các vị sư già liên tục nhắc về “tiền thân” của nó. Dưới tác động tâm lý và sự huấn luyện nghiêm ngặt, đứa trẻ sẽ dần hành động theo mong đợi của người lớn. Đây không phải là “tái sinh”, mà là sự áp đặt bản sắc lên một linh hồn non nớt.
2. Cỗ máy kinh tế núp bóng “Cúng dường”
Trong Chánh pháp Pāli, người xuất gia sống bằng sự khất thực, không tích trữ tài sản, không làm kinh tế. Nhưng hệ thống Rinpoche/Tulku của Mật tông lại vận hành như một tập đoàn:
* Sở hữu tài sản: Các Tulku từ khi còn nhỏ đã nghiễm nhiên thừa kế các tự viện, đất đai và những khối tài sản khổng lồ từ “tiền thân”. Điều này hoàn toàn đi ngược lại Giới Luật (Vinaya) mà Đức Phật đã thiết lập.
* Kinh doanh sự thần thánh: Việc tạo ra một “Phật sống” là cách hiệu quả nhất để thu hút tín đồ và khách du lịch quốc tế. Những người thiếu hiểu biết về Chánh pháp sẽ đổ xô đến cúng dường, quỳ lạy một đứa trẻ với hy vọng nhận được “sự gia trì” . Đây thực chất là một hình thức buôn thần bán thánh, biến giải thoát thành một món hàng xa xỉ.
PHẦN IV: SỰ PHẢN BỘI GIỚI LUẬT VÀ LỐI SỐNG THẾ TỤC
Đức Thế Tôn dạy trong Kinh Đại Bát Niết Bàn (Mahāparinibbāna Sutta): “Sau khi Ta diệt độ, Pháp và Luật sẽ là bậc Đạo Sư của các ngươi”. Ngài không bao giờ nói một đứa trẻ hay một “Hóa thân” nào sẽ thay Ngài.
1. Sự ngạo mạn của danh xưng
Việc tự xưng hoặc để người khác xưng tụng là “Phật sống” là một sự vi phạm nghiêm trọng vào giới Đại vọng ngữ. Trong hệ thống Pāli, một vị tỳ-kheo nếu tự xưng đắc đạo quả khi chưa thực có sẽ bị trục xuất ngay lập tức (Parajika). Mật tông không những không ngăn chặn mà còn biến sự vọng ngữ này thành một định chế để lừa mị quần chúng.
2. Sự khác biệt giữa Bát Chánh Đạo và “Mật Hạnh”
* Chánh pháp: Đòi hỏi sự khổ luyện, giữ giới tinh nghiêm và thanh lọc tâm ý.
* Mật tông: Vẽ ra những con đường tắt, những nghi lễ huyền bí và sự tôn thờ cá nhân mù quáng. Khi người ta quỳ lạy một đứa trẻ vì cái danh “Hoàng tôn tái thế”, họ đang thực hành Thân kiến và Giới cấm thủ – hai kiết sử ngăn cản sự giải thoát mà Đức Phật đã cảnh báo trong Kinh Tất Cả Lậu Hoặc (Sabbāsava Sutta).
> Thông điệp: Một nền tảng tâm linh dựa trên việc tôn thờ một đứa trẻ dựa theo các suy đoán mơ hồ về “tái sinh” không phải là Phật giáo. Đó là một hình thức Phong kiến Tôn giáo. Đã đến lúc thế giới cần nhìn thẳng vào sự thật: Sự thật nằm ở sự thực hành lời dạy của Như Lai trong Tam tạng Pāli, chứ không nằm ở những bức ảnh hào nhoáng về những “vị thánh” được tạo ra bởi truyền thông và chính trị.
PHẦN V: TỪ SÙNG BÁI CÁ NHÂN ĐẾN SỰ SUY ĐỒI TRÍ TUỆ – LỜI CẢNH TỈNH CHO THẾ GIAN
Để khép lại bài viết này và đưa những “màn kịch” vùng Himalaya ra ánh sáng, chúng ta cần phân tích sự khác biệt sống còn giữa Đức tin Trí tuệ và Sự mê tín mù quáng mà hệ thống Tulku đang lợi dụng.
1. Cái bẫy “Sùng bái Đạo sư” – Sự phản bội tôn chỉ Như Lai
Trong Mật tông (Vajrayāna), người ta rao giảng rằng “Thầy là Phật, Thầy là Pháp, Thầy là Tăng”. Họ đặt vị Đạo sư (Lama/Rinpoche) lên trên cả Tam bảo.
* Đối chiếu Chánh pháp: Trong Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt (Siṅgālovāda Sutta) và nhiều kinh khác, Đức Phật chưa bao giờ đòi hỏi sự quỳ lạy cá nhân một cách cực đoan. Ngài dạy: “Hãy tự mình là ngọn đèn cho chính mình, hãy tự mình nương tựa nơi chính mình, không nương tựa một nơi nào khác.” * Việc biến một đứa trẻ như vị “Phật sống” thành đối tượng để những người trưởng thành, có tri thức phải phủ phục cầu xin, chính là một sự nô lệ hóa tâm linh. Nó tước đoạt đi khả năng tự giác và tự độ của mỗi cá nhân, biến họ thành những con cừu trong một giáo đoàn thần quyền.
2. Sự giả tạo của “Gia trì” và “Quyền năng”
Những “Phật sống” này thường được quảng bá là có năng lực “Gia trì” để tiêu tai giải nạn.
* Sự thật từ Tam tạng Pāli: Đức Phật khẳng định trong Kinh Kālama: “Đừng tin vào một điều gì chỉ vì điều đó được truyền thuyết, đừng tin vì đó là truyền thống, đừng tin vì được đồn đãi…”.
* Nghiệp là công bằng và riêng biệt. Không một “Rinpoche” nào có thể “gia trì” để xóa nghiệp cho kẻ khác nếu người đó không tự mình tu sửa. Việc quảng bá những đứa trẻ có khả năng ban phước là một chiêu trò mê tín dị đoan, đánh vào lòng tham và sự sợ hãi của con người để trục lợi và củng cố uy thế tôn giáo chính trị.
LỜI KẾT
Thế giới hiện đại đang bị huyễn hoặc bởi lớp màn nhung gấm của những nghi lễ phù phiếm và những danh xưng huyền bí. Người ta mải mê đuổi theo những biểu tượng tôn giáo mà quên mất rằng Cốt tủy của Đạo Phật vốn không nằm ở hình thức. Sự thật vốn dĩ đơn thuần và tối thượng:
Phật giáo không phải là tôn giáo của những “Thần linh hóa thân”: Đó là con đường của sự tỉnh thức thông qua lộ trình tam học Giới – Định – Tuệ.
Sự mâu thuẫn của định chế: Bất kỳ hệ thống nào nỗ lực “đúc khuôn” một đứa trẻ thành thánh nhân, hay lợi dụng khái niệm “tái sinh” để bảo tồn quyền lực và tài sản, hệ thống đó đã tự tách rời khỏi dòng chảy của Chánh pháp.
– Khải Tuệ Quang –
