Nếu ông Long Thọ là người hoàn thiện hệ thống triết học Trung Quán, thì Mã Minh chính là kẻ đi tiên phong trong việc biến đổi hình tượng Đức Phật lịch sử thành một vị thần linh đầy màu sắc huyền thoại, đồng thời lồng ghép tư tưởng Bà-la-môn vào cốt tủy đạo Phật.
Để thấy rõ chân tướng của Mã Minh, tôi muốn quý vị gạt bỏ những danh hiệu thần thánh mà các tông phái Bắc truyền tự phong cho ông ta, để nhìn thẳng vào xuất thân và các mối quan hệ chính trị thực tế.
Xuất thân nghệ sĩ Bà-la-môn và biệt tài hùng biện của kẻ ngoại đạo
Tôi xin khẳng định chắc chắn với quý vị: Cũng giống như Long Thọ, Mã Minh có một gốc gác Bà-la-môn cực kỳ đậm đặc. Ông ta sinh vào khoảng thế kỷ thứ 1 đến thế kỷ thứ 2 sau Công nguyên tại vùng Đông Ấn, cụ thể là thành Saketa, nay thuộc vùng Ayodhya.
Trước khi gia nhập đạo Phật, Mã Minh không phải là một người tu sĩ hành trì giới luật. Ông ta là một học giả, một đại triết gia Bà-la-môn, một nhà soạn kịch và là một nhạc sĩ. Ông ta nổi tiếng với tài hùng biện sắc bén, thường đi khắp nơi thách thức các tông phái khác tranh luận để khoe tài. Với biệt tài sử dụng âm nhạc và văn học, ông ta đã thu hút đám đông một cách cực kỳ điêu luyện.
Tôi muốn quý vị nhìn thấu điểm cốt lõi này: Một người có gốc gác là nghệ sĩ, thấm nhuần tư tưởng triết học siêu hình và nghệ thuật trình diễn của đạo Hindu như Mã Minh, khi bước chân vào đạo Phật, sẽ mang theo toàn bộ tư duy duy mỹ và lãng mạn đó vào giáo pháp. Ông ta không nhìn Chánh Pháp bằng sự giản dị, mộc mạc của một vị tỳ-kheo xả ly, mà nhìn Chánh Pháp bằng con mắt của một nhà văn nghệ sĩ muốn vĩ đại hóa mọi thứ.
Bản hợp đồng chính trị với Hoàng đế ngoại tộc Kanishka
Một sự thật lịch sử mà tôi phải nói rõ với quý vị, đó là cuộc đời của Mã Minh gắn liền với những cuộc binh đao và giới quyền lực tối cao của vương triều Kushan, một đế quốc ngoại tộc cai trị miền Bắc Ấn Độ thời bấy giờ.
Khi Hoàng đế Kanishka đem quân xâm lược vùng Trung Ấn, nhà vua đã đòi tiền bồi thường chiến tranh từ quốc vương vùng này. Tuy nhiên, thay vì lấy vàng bạc, vua Kanishka đã ra điều kiện phải giao nộp hai báu vật vô giá: một là chiếc bát khất thực của Đức Phật, và hai chính là triết gia Mã Minh. Từ đó, Mã Minh trở thành quốc sư, là cố vấn thân cận bên cạnh hoàng đế Kanishka tại kinh đô Purusapura, nay thuộc Pakistan.
Dưới sự bảo trợ của vua Kanishka, Mã Minh đã đóng vai trò cốt cán trong việc tổ chức Đại hội kết tập kinh điển lần thứ tư của các bộ phái phát triển tại vùng Kashmir. Đây là cuộc kết tập mà Chánh Pháp Theravada hoàn toàn không công nhận.
Tại sao? Vì đây là cuộc kết tập mang tính chính trị, nhằm mục đích hệ thống hóa một thứ đạo Phật cải tiến, mềm dẻo hơn, đại chúng hóa hơn để làm công cụ cai trị cho một vị hoàng đế ngoại tộc. Từ một giáo pháp hướng nội, chú trọng thanh lọc tâm ý của mỗi cá nhân, Mã Minh và giới quyền lực đã biến đạo Phật thành một tôn giáo mang tính chất đế quốc, phục vụ cho số đông và giới quý tộc.
Hai tác phẩm cốt lõi bẻ cong Chánh Pháp
Để quý vị thấy rõ sự xuyên tạc tư tưởng một cách tinh vi, tôi sẽ phân tích hai tác phẩm lớn nhất gắn liền với tên tuổi của Mã Minh:
Thứ nhất: Thần thoại hóa Đức Phật qua tập sử thi Phật Sở Hành Tán
Mã Minh đã dùng tài năng văn học thiên tài của mình để viết nên tập sử thi Phật Sở Hành Tán, tiếng Phạn là Buddhacarita. Đây là tác phẩm ca ngợi cuộc đời Đức Phật từ lúc sinh ra cho đến khi nhập Niết Bàn dưới dạng một bài thơ dài đầy tính lãng mạn và kịch tính.
Chính tác phẩm này đã đặt nền móng cho việc phá hủy hình tượng chân thực của Đức Phật lịch sử.
Trong Kinh tạng Pali của Theravada, Đức Phật Gotama là một con người bằng xương bằng thịt, nhờ sự nỗ lực phi thường, tự mình thắp đuốc lên mà đi, tự mình tìm ra con đường diệt trừ tham sân si để thành bậc Chánh Biến Tri. Ngài là một bậc Thầy vĩ đại nhưng vô cùng gần gũi, mộc mạc.
Qua ngòi bút thi vị hóa của Mã Minh, Đức Phật biến thành một vị thần linh đầy phép mầu ảo diệu, sinh ra từ hông mẹ, đi bảy bước nở hoa sen, và sở hữu những năng lực mang tính chất thần thoại vũ trụ. Việc thần thánh hóa này đã gián tiếp biến đạo Phật từ một con đường thực hành trí tuệ thành một tôn giáo sùng bái cá nhân, mở đường cho tư tưởng Tam thân và các vị Phật, Bồ Tát mang tính tưởng tượng sau này của Đại thừa.
Thứ hai: Đưa tư tưởng Bản Ngã vào tác phẩm Đại Thừa Khởi Tín Luận
Mặc dù các học giả hiện đại còn tranh luận về việc ai là người trực tiếp viết ra cuốn Đại Thừa Khởi Tín Luận, nhưng trong suốt lịch sử Phật giáo Bắc truyền, tác phẩm này luôn được khẳng định là do Mã Minh biên soạn và là nền tảng tối cao của triết học Đại thừa.
Trong tác phẩm này, khái niệm Chân Như, Như Lai Tạng được định nghĩa như một bản thể tuyệt đối, thanh tịnh, trường tồn, bất biến, có sẵn trong tất cả chúng sinh, là nguồn gốc sinh ra vạn vật.
Tôi muốn quý vị hãy tỉnh táo để nhận ra sự xuyên tạc nghiêm trọng ở đây: Bản chất của khái niệm Chân Như hay Như Lai Tạng này chính là tư tưởng Atman, tức là Linh hồn tối cao, hay Ngã đại ngọc của đạo Bà-la-môn được ngụy trang dưới lớp vỏ bọc thuật ngữ Phật giáo.
Đức Phật Gotama suốt đời thuyết pháp chỉ để khẳng định một sự thật tối hậu: Vạn pháp vô ngã, nghĩa là Sabbe dhamma anatta. Không có bất kỳ một cái bản ngã bản thể nào, không có một thứ cốt lõi trường tồn bất biến nào nằm sau các pháp hữu vi và vô vi. Việc Mã Minh dựng lên khái niệm một bản thể thanh tịnh có sẵn để con người quay về nương tựa hoàn toàn đi ngược lại với tinh thần Vô ngã của Chánh Pháp Theravada, đưa người tu quay trở lại cái bẫy chấp Ngã của ngoại đạo.
Tôi mong quý vị hiểu rõ một điều: Một tác phẩm văn học hay, một bài thơ đi vào lòng người của Mã Minh có thể có giá trị về mặt nghệ thuật, nhưng nó không phải là con đường giải thoát khỏi khổ đau. Khi quý vị để cho cảm xúc văn học và những lý luận siêu hình kiểu Bà-la-môn dẫn dắt, quý vị sẽ rơi vào mê hồn trận của sự hoang tưởng và thần thoại.
Chánh Pháp Theravada luôn đứng vững như kiềng ba chân, dựa trên thực tế lịch sử sòng phẳng và sự thực hành Giới, Định, Tuệ nghiêm túc. Muốn chứng ngộ Niết Bàn, tôi và quý vị phải từ bỏ những ảo tưởng về một bản thể Chân Như hay những câu chuyện thần thoại hóa, để quay về đối diện với thực tại danh sắc ngay trong từng hơi thở hiện tại.
– Khải Tuệ Quang –